Khánh Hòa, mảnh đất "xứ Trầm, biển Yến", không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, những di tích lịch sử cổ kính, những khu nghỉ dưỡng biển đảo, đất liền, nơi miền núi hấp dẫn nhiều du khách… mà còn chứa đựng một kho tàng văn hóa ẩm thực độc đáo. Nếu ví du lịch là một bữa tiệc, thì ẩm thực chính là món ăn tinh thần không thể thiếu, góp phần làm nên hương vị đặc sắc và sự hài lòng cho du khách.
Theo thống kê của Sở Du lịch Khánh Hòa, tính chung 10 tháng năm 2024, Khánh Hòa đón khoảng 9,5 triệu lượt khách lưu trú, tăng 55,3% so với cùng kỳ năm 2023 (vượt 6% kế hoạch năm 2024), trong đó, khách quốc tế ước đạt 350.000 lượt. Tuy nhiên, khi được khảo sát, du khách chưa đánh giá cao trải nghiệm ẩm thực tại địa phương. Điều này đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để văn hóa ẩm thực Khánh Hòa thực sự trở thành điểm nhấn thu hút du khách?
Văn hóa ẩm thực đặc trưng của các địa phương trong tỉnh Khánh Hòa
Khánh Hòa là vùng đất ven biển Nam Trung Bộ, được thiên nhiên ưu đãi với biển đảo, ruộng đồng và núi rừng. Từ đó, nguồn nguyên liệu cung cấp cho người dân trong việc chế biến các món ăn trở nên vô cùng phong phú, bao gồm sản vật từ biển, ruộng đồng, và núi rừng.
1. Ba nền văn hóa ẩm thực hòa quyện
a. Ẩm thực biển đảo
- Khánh Hòa với những đầm, vịnh đã cung cấp nhiều loài hải sản quý giá như cá thu, cá dìa, tôm hùm (nổi tiếng với "tôm hùm Bình Ba"), mực, ốc, ghẹ, hải sâm, bào ngư, rong biển..., đầm có sò, nổi tiếng với "sò huyết Thủy Triều"…
- Đặc biệt, các đảo thuộc Khánh Hòa còn khai thác được một vật phẩm vô cùng quý giá là yến sào. Yến sào Khánh Hòa chiếm khoảng 60% sản lượng yến sào cả nước.
b. Ẩm thực đồng bằng và ruộng đồng
- Miền đồng bằng với hai con sông lớn là sông Cái Nha Trang và sông Dinh Ninh Hòa cùng nhiều con sông nhỏ, cung cấp các loại cá nước ngọt (nổi tiếng "cá tràu Võ Cạnh"), lươn, chình...
- Các loại nông sản như gạo, nếp, khoai, rau củ, các loại trái cây như dừa, thanh long, xoài, mít, dưa hấu, cam, quýt... Trái cây đặc sản như xoài Cam Lâm, với diện tích trồng lên đến 5.000 ha, sản lượng 50.000 tấn/năm.
- Gia súc gia cầm như gà, vịt (nổi tiếng với "vịt lội Ninh Hòa"), trâu bò, heo, dê.
c. Ẩm thực núi rừng
- Hai huyện miền núi Khánh Sơn, Khánh Vĩnh có các loại dã thú như nai, heo rừng (heo đen), chồn, cheo...
- Đặc sản sầu riêng (sầu riêng Khánh Sơn, với sản lượng 2.000 tấn/năm), chôm chôm, khóm, mía góp phần làm phong phú nguồn thực phẩm.
2. Sự phong phú và đa dạng của ẩm thực Khánh Hòa
- Người Khánh Hòa đã biết sử dụng những sản vật từ thiên nhiên hay do con người chăn nuôi, sản xuất mang hương vị của biển, ruộng đồng, núi rừng để chế biến những món ăn, món bánh ngon và bổ dưỡng. Cơ cấu bữa ăn của vùng đất này thể hiện rõ dấu ấn của một vùng đất được thiên nhiên ưu đãi, phong phú về thực vật (lúa gạo, rau quả), thịt các loài động vật và nhất là hải sản mà không phải nơi nào cũng có. Trong đó, có Những món ăn đặc trưng và giá trị văn hóa như:
- Bún chả cá Nha Trang:
+ Trải nghiệm du khách: Theo khảo sát, 85% du khách khi đến Nha Trang đều muốn thử bún chả cá.
+ Đặc trưng: Nước dùng thanh ngọt từ xương cá, chả cá tươi ngon.
- Nem Ninh Hòa:
+ Thương hiệu: Nem Ninh Hòa đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nâng tầm giá trị sản phẩm.
+ Trải nghiệm du khách: Năm 2018, nem Ninh Hòa được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận trong top 50 đặc sản nổi tiếng.
+ Câu chuyện: Làng nghề truyền thống hơn 300 năm, tạo nên hương vị độc đáo.
- Bánh ướt Diên Khánh:
+ Địa danh nổi tiếng: "Phố bánh ướt Diên Khánh" thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi tháng.
+ Giá trị văn hóa: Thể hiện sự tinh tế trong ẩm thực dân dã.
Sự quan trọng của văn hóa ẩm thực trong việc xây dựng thương hiệu du lịch và phục vụ du lịch
1. Văn hóa ẩm thực là đặc trưng văn hóa của mỗi vùng miền
Văn hóa ẩm thực đã trở thành một trong những nhân tố thu hút du khách đến với điểm đến du lịch. Ngoài các loại hình du lịch như du lịch tâm linh, nghỉ dưỡng, chữa bệnh..., du lịch ẩm thực đang ngày càng trở thành xu thế và đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển du lịch địa phương.
2. Ẩm thực - cầu nối văn hóa và du lịch
- Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), 88% du khách coi trải nghiệm ẩm thực là yếu tố quan trọng trong chuyến đi.
- Doanh thu từ du lịch ẩm thực tại Khánh Hòa chiếm khoảng 30% tổng doanh thu du lịch, ước tính đạt 10.000 tỷ đồng trong năm 2019.
- Ẩm thực tạo nên trải nghiệm độc đáo: Giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa, con người địa phương. Khách du lịch không chỉ tham quan di tích, thắng cảnh, tắm biển, mà còn có nhu cầu thưởng thức ẩm thực đặc trưng. Khai thác giá trị văn hóa ẩm thực là một phần không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh du lịch, góp phần tạo nên trải nghiệm đáng nhớ cho du khách.
3. Lợi thế của Khánh Hòa trong phát triển du lịch ẩm thực
Với thiên nhiên ưu đãi, cảnh quan đẹp và nguồn nguyên liệu phong phú, ẩm thực Khánh Hòa rất đa dạng, phong phú, có nhiều món ăn, thức uống không phải nơi nào cũng có. Điều này giúp tỉnh Khánh Hòa có đầy đủ điều kiện và khả năng trong việc phục vụ và phát triển du lịch thông qua ẩm thực.
- Đóng góp kinh tế từ du lịch ẩm thực:
+ Chi tiêu cho ẩm thực chiếm khoảng 30% tổng chi tiêu du lịch, theo Sở Du lịch Khánh Hòa.
+ Tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động trong ngành nhà hàng, quán ăn, dịch vụ ẩm thực.
- Xây dựng thương hiệu du lịch thông qua ẩm thực: Khánh Hòa có thể trở thành “Thiên đường ẩm thực biển”, tương tự như cách mà Hội An nổi tiếng với ẩm thực phố cổ.
Thực trạng văn hóa ẩm thực đặc trưng chưa được chú trọng trong ngành du lịch tỉnh nhà
1. Thực trạng
a. Chưa khai thác hết tiềm năng của ẩm thực địa phương
- Mặc dù ẩm thực được xem là thế mạnh, một trong những yếu tố quan trọng thu hút du khách, nhưng cho đến nay, ngành du lịch tỉnh chưa chú trọng nhiều đến việc phát triển ẩm thực truyền thống.
- Ẩm thực truyền thống chưa được khai thác đúng mức: Nhiều du khách phàn nàn về việc khó tìm thấy quán ăn địa phương chất lượng.
b. Thiếu chiến lược quảng bá và tổ chức sự kiện ẩm thực
- Các sự kiện giới thiệu văn hóa ẩm thực Khánh Hòa thường thiếu tập trung, chưa tạo dựng được hình ảnh sản phẩm nổi bật của tỉnh.
- Nhiều món ăn, nghệ thuật ẩm thực địa phương được du khách biết đến chủ yếu do hãng lữ hành, trang mạng du lịch nước ngoài giới thiệu, chứ không phải do chúng ta thực hiện một cách bài bản.
- Thiếu sự kiện ẩm thực quy mô: Các lễ hội ẩm thực chưa đủ hấp dẫn và quảng bá rộng rãi.
c. Sự lấn át của ẩm thực nước ngoài - Sự tràn lan của ẩm thực ngoại nhập
- Ẩm thực truyền thống của tỉnh ta còn bị lấn át bởi ẩm thực nước ngoài với các món ăn đang thịnh hành, dẫn đến nguy cơ mai một các giá trị ẩm thực địa phương.
- Nhà hàng quốc tế, chuỗi fast food chiếm ưu thế tại các khu du lịch.
2. Nguyên nhân
- Thiếu chiến lược phát triển: Chưa có kế hoạch dài hạn cho du lịch ẩm thực.
- Hạn chế về nguồn nhân lực: Đầu bếp chuyên nghiệp về ẩm thực truyền thống còn ít.
- Cạnh tranh từ các điểm đến khác: Các tỉnh lân cận như Đà Nẵng, Hội An có chiến lược ẩm thực mạnh mẽ.
Biện pháp thực hiện để văn hóa ẩm thực Khánh Hòa phục vụ và phát triển du lịch có hiệu quả
1. Bảo tồn, phát huy di sản ẩm thực truyền thống
a. Chế biến, phục vụ các món ăn truyền thống, đặc trưng của vùng đất
- Các món ăn như chả cá Vạn Ninh, nem Ninh Hòa, bún lá cá dầm Ninh Hòa, bánh ướt Diên Khánh...
- Sử dụng nguyên liệu địa phương và các phương pháp nấu nướng truyền thống.
- Khuyến khích sử dụng hải sản và động vật biển tại địa phương ven biển trong tỉnh.
b. Khuyến khích sáng tạo trong chế biến
- Các đầu bếp cần chế biến, tạo ra những đặc sản ẩm thực độc đáo và hấp dẫn, cùng với trình bày đẹp mắt và phong cách phục vụ chu đáo.
- Vấn đề vệ sinh, an toàn thực phẩm phải được đặt lên hàng đầu.
- Mở trung tâm đào tạo ẩm thực Khánh Hòa: Đào tạo đầu bếp chuyên về món ăn địa phương.
- Tổ chức cuộc thi "Đầu bếp vàng Khánh Hòa" hàng năm, khuyến khích sáng tạo và nâng cao tay nghề.
- Sưu tầm, biên soạn sách về ẩm thực Khánh Hòa, lưu giữ công thức và câu chuyện phía sau món ăn.
2. Xây dựng và quảng bá thương hiệu ẩm thực Khánh Hòa
a. Xây dựng chiến lược phát triển du lịch ẩm thực dài hạn
- Thành lập Ban chỉ đạo du lịch ẩm thực Khánh Hòa, bao gồm đại diện chính quyền, doanh nghiệp, nghệ nhân ẩm thực.
- Phát triển thương hiệu "Khánh Hòa – Thiên đường ẩm thực biển", với logo và slogan riêng.
b. Sử dụng các phương tiện truyền thông đa dạng
- Ấn phẩm, tờ rơi, đặt tại sân bay, nhà ga, bến xe khách.
- Báo chí, truyền hình, mạng xã hội, nghệ thuật điện ảnh (Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực đã và đang biên soạn những ấn phẩm giới thiệu món ăn đặc sản của tỉnh).
- Xây dựng ứng dụng di động giới thiệu ẩm thực Khánh Hòa: Cung cấp thông tin về nhà hàng, món ăn, đánh giá từ du khách.
- Sử dụng mạng xã hội và influencer marketing: Mời các blogger, vlogger nổi tiếng trải nghiệm và quảng bá.
- Tham gia các sự kiện ẩm thực quốc tế: Đưa ẩm thực Khánh Hòa ra thế giới, như lễ hội ẩm thực quốc tế Đà Nẵng, Hội chợ ẩm thực Singapore.
3. Kết hợp văn hóa ẩm thực với các hoạt động, sự kiện
- Tổ chức các sự kiện ẩm thực trong các dịp lễ hội: Festival, Tết Nguyên đán, Tết Dương lịch, kỷ niệm các ngày lễ lớn.
- Tạo ra trải nghiệm du lịch ẩm thực đa chiều:
+ Tham quan địa danh địa phương kết hợp thưởng thức ẩm thực. Thăm chợ địa phương, tham gia lớp học nấu ăn, tham quan trang trại thực phẩm.
+ Tạo cơ hội cho du khách tham gia vào quá trình chế biến món ăn.
- Thiết kế tour du lịch ẩm thực: Tham quan chợ Đầm, học nấu ăn cùng đầu bếp địa phương.
- Tổ chức Lễ hội Ẩm thực Biển Khánh Hòa định kỳ: Kết hợp biểu diễn nghệ thuật, trò chơi dân gian.
- Phát triển "Làng ẩm thực" tại các khu du lịch: Mô phỏng không gian làng quê, phục vụ món ăn truyền thống.
4. Đảm bảo chất lượng và đáp ứng mong đợi của khách du lịch
- Tiêu chuẩn hóa chất lượng dịch vụ: Đào tạo nhân viên phục vụ chuyên nghiệp. Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.
- Xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng cho nhà hàng địa phương: Về vệ sinh an toàn thực phẩm, dịch vụ, giá cả.
- Đa dạng hóa món ăn, phù hợp với khẩu vị quốc tế: Tạo ra menu linh hoạt, có tùy chọn cho người ăn kiêng, ăn chay.
- Thu thập phản hồi từ du khách: Lấy ý kiến, nhận xét để hoàn thiện món ăn và dịch vụ. Thiết lập hệ thống đánh giá, khảo sát du khách sau khi sử dụng dịch vụ.
5. Hợp tác với các đối tác du lịch, công ty du lịch
- Liên kết với các hãng lữ hành, khách sạn, resort:
+ Đưa ẩm thực vào chương trình tour, gói dịch vụ.
+ Giới thiệu món ăn truyền thống trong menu của các khách sạn cao cấp.
- Tạo mối quan hệ với truyền thông: Mời các blogger, nhà báo chuyên về du lịch và ẩm thực trải nghiệm và viết bài.
Kết luận
Ẩm thực là yếu tố quan trọng, góp phần tạo nên chất lượng và thương hiệu du lịch nhằm thu hút khách, tạo doanh thu, thúc đẩy du lịch và phát triển bền vững của tỉnh:
1. Đáp ứng nhu cầu ăn uống của du khách: Tạo trải nghiệm ẩm thực độc đáo, phong phú.
2. Ẩm thực là sản phẩm du lịch thu hút du khách: Khám phá văn hóa ẩm thực địa phương trở thành động cơ và mục đích đi du lịch.
3. Phát triển kinh tế du lịch:
- Góp phần thu hút thêm khách du lịch, kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu bình quân.
- Tạo việc làm, mang lại thu nhập cho người dân địa phương.
- Kêu gọi sự hợp tác và tham gia của các bên liên quan: Để đưa văn hóa ẩm thực vào phát triển du lịch và đạt được mục tiêu phát triển, điều quan trọng là cần sự hợp tác và tham gia của tất cả các bên liên quan:
+ Chính quyền địa phương: Xây dựng chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện phát triển.
+ Doanh nghiệp, khách sạn, nhà hàng: Đầu tư, nâng cao chất lượng dịch vụ.
+ Các tour lữ hành: Kết nối, đưa ẩm thực vào chương trình du lịch.
+ Cộng đồng và cá nhân: Tham gia bảo tồn, phát huy giá trị ẩm thực truyền thống./.
Vương Thanh Tùng (tổng hợp)