Phát huy vai trò đội ngũ trí thức trong hoạt động tư vấn và phản biện xã hội theo tinh thần Nghị quyết 23-NQ/TW
Thực hiện nhiệm vụ phát huy vai trò đội ngũ trí thức trong hoạt động tư vấn và phản biện xã hội gắn với triển khai Nghị quyết số 23-NQ/TW, ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh (Nghị quyết số 23-NQ/TW), gần 20 năm qua Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh (Liên hiệp Hội) đã thực hiện với một số nét nổi bật:
Để có nội lực nhằm phát huy tốt vai trò đội ngũ trí thức trong hoạt động tư vấn - phản biện xã hội, góp phần xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, Liên hiệp Hội xác định trước tiên phải tập hợp, đoàn kết, củng cố, phát triển số lượng, chất lượng đội ngũ trí thức khoa học - kỹ thuật trong hệ thống tổ chức. Qua hai thập kỷ thực hiện, số Hội thành viên tăng gấp đôi (38 tổ chức); với trên 85.000 hội viên, trí thức, tăng gấp 10 lần (chưa kể hơn 200.000 hội viên Hội Khuyến học). Chất lượng hoạt động của Liên hiệp Hội và nhiều Hội thành viên không ngừng nâng cao trong đó có công tác tư vấn, phản biện xã hội (TVPBXH).
Công tác tư vấn, phản biện xã hội thông qua hoạt động của Hội đồng tư vấn, phản biện: Liên hiệp Hội đã mở 65 Hội đồng TVPB, chủ trì thực hiện 65 lượt TVPB cho hơn 70 đồ án - đề án - dự án về quy hoạch, xây dựng, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên phạm vi của tỉnh (gọi chung là Dự án). Mỗi Hội đồng TVPB thực hiện theo một quy trình chặt chẽ: nghiên cứu hồ sơ Dự án; khảo sát thực địa khu vực Dự án triển khai, thực hiện; dự thảo Đề cương TVPB Dự án; hội nghị chuyên gia xây dựng Đề cương TVPB Dự án (thường là 05 người); hội nghị chuyên gia TVPB Dự án (thường tối thiểu là 12 người); dự thảo Báo cáo kết quả TVPB Dự án; hội nghị chuyên gia TVPB mở rộng (thường tối thiểu 60 người); hoàn chỉnh Báo cáo, nghiệm thu kết quả TVPB Dự án gửi đơn vị tư vấn, chủ đầu tư, cấp thẩm quyền. Mỗi Hội đồng TVPB huy động trung bình khoảng 77 lượt trí thức – chuyên gia tham gia. Thời gian qua riêng hoạt động các Hội đồng TVPB Dự án, Liên hiệp Hội đã huy động trên 5.000 lượt trí thức - chuyên gia của nhiều chuyên ngành về khoa học kỹ thuật - công nghệ, khoa học xã hội - nhân văn, khoa học quản trị - quản lý tham gia. Bên cạnh việc Liên hiệp Hội tổ chức Hội đồng TVPB Dự án, một số Hội thành viên cũng có tham gia TVPB nhiều đề án, dự án chuyên ngành (như Hội Khoa học kỹ thuật Xây dựng; Hội Kỹ thuật Cầu đường, Hội Kiến trúc sư; Hội Khoa học kỹ thuật Biển…). Những ý kiến góp ý, tư vấn, phản biện của Hội đồng TVPB đã cung cấp thêm luận cứ cho lãnh đạo tỉnh đề ra các chủ trương, chính sách phù hợp, được triển khai trong thực tế cuộc sống đạt hiệu quả thiết thực, như: Dự án “Xây dựng đập ngăn mặn trên sông Cái Nha Trang”; Dự án “Đầu tư đập dâng, hệ thống kênh, đường ống cấp nước cho khu tưới thị xã Ninh Hòa và khu tưới huyện Khánh Vĩnh”; “Cơ cấu lại ngành du lịch tỉnh Khánh Hòa đáp ứng yêu cầu phát triển thành ngành kinh tế mũi nhọn” (năm 2019); Đồ án “Điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa (năm 2021) hay đề xuất “những giải pháp phát triển ngành kinh tế du lịch của tỉnh Khánh Hòa trong tình hình bình thường mới: thu hút khách du lịch nội địa và quốc tế khi có Visa Covid”; quyết định dừng triển khai Chương trình “Mô hình VNEN thí điểm cấp Tiểu học tại Khánh Hòa” (năm 2018), thu hồi toàn bộ các dự án và không cấp phép đầu tư dự án mới trên địa bàn tỉnh liên quan đến hai pháp nhân là Cty TNHH Dewan International Việt Nam và Cty Cổ phần Dewan Projects;...
Ảnh: Mô hình cảnh quan đập và cầu giao thông của Dự án “Xây dựng đập ngăn mặn trên sông Cái Nha Trang”.
Liên hiệp Hội góp ý bằng văn bản cho gần 500 dự thảo đồ án, dự án, đề án, chương trình, kế hoạch, báo cáo tổng kết… theo yêu cầu của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, các sở, ban, ngành, địa phương trong tỉnh. Xác định đây cũng là một hoạt động TVPBXH góp phần xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, xây dựng hệ thống chính trị, tham gia phát triển kinh tế - xã hội nên Liên hiệp Hội tích cực huy động đội ngũ trí thức cùng cơ quan chuyên trách Liên hiệp Hội tham gia nghiên cứu thực hiện góp ý với tinh thần trách nhiệm cao, nội dung góp ý bảo đảm tính khoa học, tính chuyên môn.
Công tác TVPBXH còn được Liên hiệp Hội thực hiện qua việc chủ trì tổ chức đều đặn Diễn đàn trí thức của tỉnh (Diễn đàn) một năm hai lần. Kể từ năm 2014 đến nay đã có 16 Diễn đàn, tập hợp trên 1.500 lượt trí thức, chuyên gia, nhà quản lý tham gia. Chủ đề Diễn đàn được lựa chọn, cân nhắc từ các nội dung, các vấn đề quan trọng, cần thết, xã hội quan tâm do các sở, ban, ngành, địa phương trong tỉnh đề xuất. Diễn đàn bàn bạc, thảo luận thấu đáo nhiều khía cạnh, từ xác định đúng thực trạng, đến việc trao đổi, bàn bạc đề xuất giải pháp thực hiện tốt các vấn đề của chủ đề Diễn đàn đặt ra. Thông qua báo cáo tổng hợp kết quả Diễn đàn, Liên hiệp Hội đã đề xuất hàng trăm kiến nghị, giải pháp về các vấn đề kinh tế, văn hóa, xã hội địa phương đang quan tâm và cung cấp cho lãnh đạo tỉnh nhiều thông tin, cứ liệu để hoàn thiện các chính sách tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân và phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời tư vấn cho các sở, ngành nhiều nội dung phục vụ công tác chuyên ngành, qua đó tạo sự gắn kết giữa Liên hiệp Hội với các sở, ban, ngành, giữa đội ngũ trí thức với các nhà quản lý, với các giai cấp, tầng lớp trong tỉnh.
Quá trình hoạt động tư vấn phản biện cũng đã giúp đội ngũ chuyên gia trong Liên Hiệp Hội ngày càng lớn mạnh về lượng và chất, tích luỹ nhiều kinh nghiệm, cơ bản đáp ứng được yêu cầu tư vấn, phản biện các dự án đã và đang triển khai.
Công tác tư vấn, phản biện xã hội không ngừng cải tiến, nâng cao chất lượng, thực sự là một kênh thông tin tin cậy của lãnh đạo tỉnh trong hoạch định phương hướng, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh trong tình hình mới.
Ảnh: Liên hiệp Hội Khánh Hòa tổng kết công tác năm 2021
Bài học kinh nghiệm
Một, Liên hiệp Hội luôn tranh thủ sự quan tâm của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh trong triển khai, thực hiện các nội dung liên quan đến Nghị quyết 23-NQ/TW và Chương trình hành động số 18-CTr/TU, trong đó chú trọng phát huy vai trò đội ngũ trí thức, các chuyên gia là yếu tố quan trọng đem lại hiệu quả, chất lượng trong hoạt động tư vấn, phản biện xã hội. Đây cũng là một hình thức tham gia xây dựng khối đoàn kết trong đội ngũ trí thức và giữa đội ngũ trí thức với các giai tầng khác để cùng thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh, góp phần làm cho “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
Hai, xác định bên cạnh công tác tư tưởng, thực hiện nhiệm vụ chính trị và công tác chuyên môn Liên hiệp Hội, thì hiệu quả hoạt động của các Hội thành viên cũng là cơ sở rất quan trọng góp phần tập hợp, đoàn kết, phát triển đội ngũ trí thức trong hệ thống để cùng tham gia hoạt động tư vấn, phản biện xã hội. Vì vậy phải phát huy sự thống nhất, đồng thuận cao trong toàn Liên hiệp Hội, điều hành, điều phối tốt hoạt động Liên hiệp Hội với các Hội thành viên. Động viên, cổ vũ kịp thời tinh thần hoạt động năng nỗ sáng tạo của Hội thành viên và hội viên.
Ba, thông qua việc tổ chức, thực hiện các nhiệm vụ của Tỉnh ủy, UBND giao, trong đó có nhiệm vụ tổ chức các Hội đồng tư vấn phản biện, các Diễn đàn trí thức để tập hợp, phát huy năng lực, trí tuệ, sự đóng góp của tất cả các lực lượng trong đội ngũ trí thức khoa học - kỹ thuật - công nghệ và cả trí thức hoạt động trên lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật, thông tin, truyền thông trên địa bàn tỉnh để cùng xây dựng Liên hiệp Hội ngày càng vững mạnh, xứng tầm là một tổ chức chính trị - xã hội của đội ngũ trí thức, là thành viên tích cực của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, có đóng góp quan trọng trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, vào sự nghiệp phát triển của tỉnh.
Một số giải pháp tiếp tục triển khai thực hiện tinh thần Nghị quyết 23
Một, về kiện toàn, phát triển tổ chức gắn liền với việc bảo đảm vai trò lãnh đạo trực tiếp của Đảng trong hoạt động tư vấn, phản biện xã hội: Phát huy đầy đủ vai trò của một tổ chức chính trị - xã hội, thành viên Liên hiệp Hội Việt Nam và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh. Thường xuyên tập hợp, phát triển lực lượng trí thức khoa học, kỹ thuật, công nghệ tham gia công tác Liên hiệp Hội thông qua việc kết nạp các Hội thành viên mới; nắm chắc và điều phối tốt nguồn lực từ các Hội thành viên để cùng hoàn thành nhiệm vụ chung, nhiệm vụ được Tỉnh ủy và UBND tỉnh giao. Vận động, xây dựng, triển khai đề án phát triển các Hội Khoa học - Kỹ thuật cấp huyện. Trong phạm vi quy định của pháp luật, Liên hiệp Hội vận dụng và đề xuất các cấp thẩm quyền quan tâm đến đội ngũ trí thức cả về vật chất và tinh thần, xứng đáng với những đóng góp của đội ngũ, của từng cá nhân trí thức.
Việc kiện toàn, phát triển tổ chức phải luôn gắn liền với việc bảo đảm vai trò lãnh đạo trực tiếp của Đảng. Liên hiệp Hội chú trọng vận động, tổ chức trí thức khoa học - kỹ thuật thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; khơi dậy ý thức, khát vọng đóng góp phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc bằng những việc làm cụ thể trong hoạt động tư vấn, phản biện xã hội. Không ngừng củng cố, phát huy năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng đoàn LHH và Chi bộ cơ quan.
Hai, không ngừng cải tiến, nâng cao chất lượng Diễn đàn trí thức và Hội đồng tư vấn, phản biện. Rà soát quy trình, nội dung thực hiện tư vấn, phản biện xã hội, theo hướng nâng cao tính khoa học, đồng bộ, bao quát, hiệu quả và thu hút được ngày càng nhiều lực lượng trí thức trẻ, trí thức ở khắp các địa phương trong tỉnh, trí thức các dân tộc thiểu số, trí thức việt kiều, trí thức có trình độ chuyên sâu trên các lĩnh vực khoa học kỹ thuật - công nghệ, khoa học xã hội - nhân văn, khoa học quản trị - quản lý, khoa học lý luận chính trị... để hoạt động tư vấn, phản biện thực sự là một kênh thông tin tin cậy của lãnh đạo tỉnh trong hoạch định phương hướng, chính sách phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh trong tình hình mới.
Bửu Sơn