Đánh thức tiềm lực giá trị địa - kinh tế của Khánh Hòa

TS. Nguyễn Thị Kim Hoa*,

ThS. Nguyễn Văn Tuấn**

     Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên đã tạo cho Khánh Hòa một diện mạo địa hình đa dạng gồm vùng núi, đồng bằng, vùng biển ven bờ, các đảo gần bờ, quần đảo khơi xa, vì thế nên tiềm năng kinh tế rất lớn và đa dạng các ngành nghề, lĩnh vực.

     Tài nguyên khoáng sản ở Khánh Hòa khá phong phú như: than bùn, cao lanh, sét, vàng sa khoáng, cát thuỷ tinh, san hô, đá granit, nước khoáng, dầu mỏ... Rừng Khánh Hòa ngày trước là nguồn lợi to lớn về nhiều mặt, nhưng do chiến tranh tàn phá và khai thác quá mức, nay con người đang có nhiều biện pháp để bảo vệ, phát triển nhằm phát huy giá trị quốc phòng - an ninh, môi trường, sinh thái và các hoạt động kinh tế dưới tán rừng.

     Tiềm năng kinh tế biển của Khánh Hòa rất lớn. Bờ biển Khánh Hòa dài khoảng 385km lại có nhiều vũng, vịnh, bãi triều, bãi cát trắng, cùng khoảng 200 đảo lớn, nhỏ ven bờ nên tài nguyên biển đa dạng gồm các nguồn rong, tảo thực vật, trữ lượng hải sản lớn tạo điều kiện thuận lợi để thiết lập các cảng biển, nuôi trồng thủy sản, làm muối, phát triển du lịch…. Các thế mạnh kinh tế nông, lâm, ngư nghiệp đã đưa lại các loại đặc sản ẩm thực ở Khánh Hòa trở nên nổi tiếng như yến sào, tôm hùm, nai khô, sò huyết, nem nướng, bánh căn, bánh ướt…Khánh Hòa có 9 vũng vịnh ven bờ, là tỉnh có nhiều vũng vịnh nhất cả nước. Về tổng diện tích vũng vịnh chỉ đứng sau Quảng Ninh (1.597 km²). Ba vịnh Vân Phong, Nha Trang và Cam Ranh, thuộc loại có tiềm năng lớn nhất trong hệ thống vũng vịnh Việt Nam: rộng, sâu, kín, ít sa bồi và ít bão,... [6].

Ảnh: Ba vịnh Vân Phong, Nha Trang và Cam Ranh, thuộc loại có tiềm năng lớn nhất trong hệ thống vũng vịnh Việt Nam

     Ngoài các đảo đá ven bờ, Khánh Hoà còn có huyện đảo Trường Sa, với khoảng 100 đảo bãi cạn, bãi ngầm rải rác trên một diện tích từ 160 đến 180 ngàn km² [7]. Trữ lượng dầu mỏ, khí đốt tự nhiên ở đây được đánh giá là rất lớn. Có thể thấy địa kinh tế ở Khánh Hòa nổi bật như sau:

     Thứ nhất, có vị trí thuận lợi trong khai thác tài nguyên biển xa bờ: Vùng bờ biển Khánh Hòa và Nam miền Trung tạo nên một vòng cung hướng về trung tâm Biển Đông, kết hợp với một hệ thống đảo ven bờ khá phát triển và hệ thống đảo ở huyện Trường Sa là điều kiện thuận lợi trong việc xây dựng hậu cứ cho quá trình khai thác tài nguyên biển ngoài khơi. Một số nơi như đảo Song Tử Tây, Đá Tây A (Trường Sa), Ninh Hải (Ninh Hòa) đã có âu tàu, giúp ngư dân đưa tàu vào neo đậu, thực hiện các dịch vụ hậu cần nghề cá. 

     Thứ hai, thuận lợi xây dựng các cơ sở kinh tế lớn: Có thể nhìn từ vai trò của khu kinh tế Vân Phong, một trong những vùng kinh tế trọng điểm quốc gia. Trong đó, cảng trung chuyển container quốc tế giữ vai trò chủ đạo, kết hợp phát triển kinh tế tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực với trọng tâm phát triển công nghiệp, du lịch, dịch vụ, nuôi trồng hải sản. Việc đầu tư và phát triển khu kinh tế Vân Phong có vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển của tỉnh cũng như khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Hơn nữa, các khu công nghiệp lớn trong tỉnh như Suối Dầu, Ninh Hòa, Bắc và Nam Nha Trang, cùng với những cảng biển lớn đang được đầu tư xây dựng, sẽ giúp cho Khánh Hòa trở thành một trong những tỉnh thành có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao.

     Thứ ba, có vị thế xây dựng các ngành kinh tế dịch vụ, đặc biệt là giao thông vận tải, hậu cần khai thác hải sản và du lịch biển, đảo. Cảng Vân Phong của Khánh Hòa là 1 trong 11 cảng biển loại I của cả nước. Vịnh Cam Ranh là một cảng vịnh có ưu thế to lớn về địa - quân sự cấp khu vực. Ngoài ra, cảng hàng hóa Ba Ngòi đang được đầu tư nâng cấp để đón tàu có trọng tải lớn, không chỉ phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên mà còn góp phần bổ sung năng lực vận tải biển cho cả nước.

     Hệ thống đô thị ven biển kết nối hai thành phố biển Nha Trang và Cam Ranh cùng các trục đường ven biển giữa thị xã Ninh Hòa và Vạn Ninh trở thành đầu mối giao thông, dịch vụ, trung tâm phát triển kinh tế biển với các trục Bắc - Nam và khu vực Nam miền Trung với Tây Nguyên không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà có vị trí chiến lược về quốc phòng trong bối cảnh Biển Đông ngày càng phức tạp.

     Du lịch biển đảo là thế mạnh của Khánh Hòa và có vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch Việt Nam. Là một trong hai trung tâm của vùng Duyên hải Nam miền Trung và là một cực quan trọng trong 7 địa bàn trọng điểm du lịch của cả nước. Ở đây không chỉ có các giá trị về danh lam thắng cảnh, bãi cát biển, đảo đá, rạn san hô ngầm mà còn nhiều di sản có giá trị như kỳ quan địa chất, sinh thái cùng các di tích lịch sử - văn hóa…

     Thứ tư, có vị trí thuận lợi cho giao lưu, hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực: Nằm ở vị trí là lối ra của các tuyến hành lang Đông - Tây gần với các tuyến hàng hải quốc tế, gắn kết Việt Nam với các nước trong khu vực thông qua các tuyến hành lang trên bộ và trên biển. Trên đất liền, Khánh Hòa là cửa ngõ của Tây Nguyên, Nam Lào và Campuchia.Các khu vực này có tiềm năng kinh tế rất lớn, nhất là về cây công nghiệp, chăn nuôi đại gia súc và khai khoáng. Vì vậy, việc xây dựng các trục đường Đông - Tây, như đầu tư xây dựng tuyến đường sắt kết nối khu kinh tế Vân Phong với Tây Nguyên, qua địa bàn Phú Yên làm cơ sở định hướng lâu dài để phát triển hệ thống trục đường sắt Đông - Tây nối với Nam Lào và Thái Lan. Đây không chỉ tạo điều kiện hội nhập với Đông Nam Á lục địa mà còn thông qua hệ thống các cảng biển sẽ kết nối với các nước Đông Nam Á và quốc tế. Quan hệ quốc tế góp phần nâng cao uy tín của Việt Nam.

Ảnh: Do có vị trí thuận lợi cho giao lưu, hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực, đồng thời có sự năng động nội tại nên Khánh Hoà nhanh chóng khắc phục tình trạng suy giảm kinh tế do dịch bệnh Covid-19 gây nên, tốc độ tăng trưởng GRDP năm 2022 so năm trước đạt cao nhất cả nước (nguồn: CỔNG THÔNG TIN XÚC TIẾN ĐẦU TƯ TỈNH KHÁNH HÒA).

***

     Trong không gian phát triển của Nam miền Trung và Việt Nam, Khánh Hòa có vị trí và vai trò to lớn về địa quân sự - chính trị, địa kinh tế và địa văn hóa. Điểm nổi bật của Khánh Hòa là trung tâm kết nối Đông Nam Á lục địa với hải đảo; có các tuyến đường hàng hải quốc tế; có một hậu phương rộng lớn là Tây Nguyên, cửa ngõ thông thương phía Đông của các nước vùng sông Mê Kông… Trong các thời kỳ lịch sử, nhân dân Khánh Hòa đã phát huy được các yếu tố địa lợi ấy để phát triển kinh tế, văn hóa, chống kẻ thù xâm lược.

     Bên cạnh “địa lợi” ấy là khó khăn và thách thức trong bối cảnh mới. Thực tế hiện nay, quan hệ kinh tế, văn hóa ngày càng phát triển nhưng quan hệ chính trị giữa các nước trong khu vực vẫn chứa đựng nhiều nhân tố bất ổn định. Đó là những thách thức từ mặt trái của sự phát triển công nghiệp 4.0; những tác động của cuộc chạy đua kinh tế hiện đại; những mâu thuẫn tranh chấp về biên giới, biển, đảo tại Biển Đông có thể bùng phát thành xung đột phức tạp.

     Để phát huy vai trò là bản lề, trung tâm kết nối, hậu phương trực tiếp vững chắc cho các nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và thực thi chủ quyền trên biển, qua đó hiện thực hóa những mục tiêu của Nghị quyết 09-NQ/TW về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, cần:

     - Xây dựng, phát triển đột phá 3 vùng trọng điểm là Khu vực vịnh Vân Phong, thành phố Nha Trang, khu vực vịnh Cam Ranh là hết sức cần thiết. Nhưng cần có lộ trình và bước đi vững chắc; cần đảm bảo gắn liền với phát triển bền vững về môi trường trên đất liền cũng như trên biển.

     - Từ thế mạnh là trung tâm kết nối, Khánh Hòa phải biết  tạo cơ hội để mở rộng quan hệ, thúc đẩy các ngành kinh tế đối ngoại. Đối với ngành kinh tế mũi nhọn là du lịch, cần có chính sách và cơ chế quản lý chặt chẽ, tránh “phong trào”; đẩy mạnh liên kết liên vùng, thu hút du lịch quốc tế và tận dụng nguồn lực từ bên ngoài, góp phần nâng cao sức mạnh nhiều mặt.

     - Mục tiêu xây dựng và phát triển huyện đảo Trường Sa thành Trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội trên biển của cả nước, là khu vực tuyến đầu trong bảo vệ chủ quyền từ hướng Đông của Tổ quốc phải được quan tâm hàng đầu. Ngoài việc đầu tư, phát triển trên huyện đảo Trường Sa thì phải chú ý việc trang bị phương tiện, kỹ thuật đánh bắt hiện đại cho lực lượng ngư dân bám biển; nâng cao ý thức và năng lực bảo vệ chủ quyền biển, đảo./.

     TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Trần Bạch Đằng (1998), Vài suy nghĩ về Việt Nam học, (Nhiều tác giả, Lịch sử sự thật và Sử học, Tạp chí Xưa và Nay, NXB Hồng Đức, 2013).
2. Li Tana (1999), Xứ Đàng Trong - Lịch sử kinh tế - xã hội Việt Nam thế kỷ XVII-XVIII, Nguyễn Nghị dịch, NXB Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh.
3. Nguyễn Văn Khánh và các tác giả (2023), Địa chí Khánh Hòa, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
4. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam nhất thống chí, tập 3, Nxb Thuận Hóa.
5.  Tạp chí phát triển kinh tế-xã hội Đà Nẵng (2016), Biển đảo Việt Nam - Lịch sử, chủ quyền, kinh tế, văn hóa, NXB Văn hóa - Văn nghệ.
6.  Trịnh Thị Minh Trang, Nguyễn Thị Nguyệt Hà, Trần Đức Thạnh (2015), Tài nguyên, vị thế vùng bờ Khánh Hòa: Tiềm năng và triển vọng, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Biển, tập 15, số 1.
7.  Việt Nam Cộng hòa (1962), Chiến dịch bình định tỉnh Khánh Hòa năm 1962, Vùng 2 chiến thuật-khu 23, Phòng Địa chí, Thư viện tỉnh Khánh Hòa.
8.  Tỉnh ủy Phú Khánh (1980), 50 năm hoạt động của Đảng bộ ĐCS Việt Nam tỉnh Phú Khánh, Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Tỉnh ủy Phú Khánh.