Vịnh Nha Trang là một trong số vịnh đẹp trên Thế giới nên thu hút được nhiều khách du lịch, cùng với đó là việc xây dựng nhiều công trình ven biển để phát triển dịch vụ, kinh tế xã hội. Theo số liệu khí tượng thủy văn tính toán hàng năm khu vực vịnh Nha Trang chịu tác động từ 5 - 7 đợt không khí lạnh tăng cường mạnh đã gây ra gió mùa Đông Bắc mạnh đã hình thành những đợt sóng lớn, nước dâng kết hợp với triều cường gây xói lở khu vực ven bờ vịnh Nha Trang diễn biến phức tạp hơn.

     Đặc biệt, tác động của gió mùa Đông Bắc kết hợp với bão, áp thấp nhiệt đới thì mức độ ảnh hưởng càng nghiêm trọng và làm hư hại nhiều công trình, nhà cửa. Từ chuỗi số liệu những năm gần đây tần suất bão xuất hiện khu vực Nam Trung Bộ nói chung và tỉnh Khánh Hòa nói riêng có xu hướng tăng như: Cơn bão Faith, Damrey, Rai, Etau gây ra sóng cao từ 2,0 - 5,0m gây xói lở một số nơi khu vực vịnh Nha Trang.

     Xói lở khu vực bờ biển vịnh Nha Trang chủ yếu do tác động của sóng lớn khi gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh kết hợp với Bão, áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến khu vực tỉnh Khánh Hòa kết hợp các dòng hải lưu ven bờ, nước dâng. Ven bờ vịnh Nha Trang có sự che chắn của các đảo, đặc biệt là đảo Hòn Tre đã làm cho độ cao sóng biến đổi rất mạnh; khu vực cửa vịnh có độ cao sóng từ 4 - 6m, khi vào trong vịnh từ 2 - 4m, gần bờ phía nam phổ biến từ 1,5- 3m và phía bắc từ 1 -2m, khu vực cảng Cầu Đá và cáp treo Vinpearl được sự che chắn tốt nhất nên độ cao sóng từ 0,5 - 1m. Ngoài sóng lớn là nguyên nhân chính, đặc điểm địa mạo và địa mạo cũng ảnh hưởng đến diễn biến xói lở. Khu vực bãi biển phía nam có bãi cát rộng và dài, địa hình dốc; bãi biển phía Bắc bãi biển hẹp và độ dốc nhỏ hơn nhiều, đặc biệt là đoạn đường Phạm Văn Đồng ở khu vực Ba Làng lấn ra biển nên không có bãi cát. Do đó, xói lở ở bãi biển phía nam nghiêm trọng hơn phía bắc, đặc biệt là ở vị trí có công trình cầu cảng. Dòng hải lưu ven bờ có hướng chảy từ bắc vào nam và có vận tốc tăng mạnh tại vị trí có công trình, khu vực có núi nhô ra biển như Bãi Tiên, Hòn Chồng và Mũi Chụt. Những vị trí có vận tốc dòng chảy mạnh xảy ra hiện tượng xói mạnh.

Sóng tại bờ kè đường Phạm Văn Đồng năm 2021

     Tại vị trí cảng Hải quân và Vinpearl cũ có sự xói lở mạnh ở phía đầu cảng và khu vực cách phía nam của cảng từ từ 50 - 300m; ngoài ra, ngày chân phía bắc cảng Hải Quân có sự xói mạnh và lớn hơn nhiều so với khu vực phía bắc cảng Vinpearl cũ, với tốc độ xói từ -0,1 đến -0,2m/ngày và lớn nhất là -0,4m/ngày. Khu vực phía tây bắc và tây nam của cảng Hải Quân và cách cảng từ 300 – 500m về phía nam bị bồi với tốc độ khoảng +0,1m/ngày. Nguyên nhân là do dòng chảy mạnh khu vực đầu các cảng và thiếu hụt trầm tích do sự ngăn cản của cảng Vinpearl cũ, ngoài ra khu vực phía sau cảng từ 50 - 300m vừa có dòng xoáy do tác động của công trình vừa có sự tăng dòng hải lưu ven bờ.

     Khu vực công viên Phù Đổng, khách sạn Yasaka và Quảng trường 2/4 có sự xói lở được xác định là do sóng khu vực này lớn nhất so với các khu vực ven bờ khác của vịnh Nha Trang, mặc dù tại khu vực này không có sự tăng tốc độ của hải lưu ven bờ; với tốc độ xói lở từ -0,1 đến -0,2m/ngày. Ngoài ra, khu vực công viên Yến Phi xảy ra xói lở là do dòng xuất hiện dòng xoáy và tăng tốc của hải lưu ven bờ do tác động sự lấn ra phía biển của công viên Yersin, với tốc độ xói lở từ -0,1 đến -0,2m/ngày. Khu vực phía nam Hòn Chồng xảy ra xói lở là do tác động của mũi Hòn Chồng nhô ra biển nên hai lưu tăng tốc độ, khu vực phía bắc Hòn Chồng mặc dù có dòng hải lưu nhỏ hơn nhưng độ cao sóng lớn; với tốc độ xói lở từ -0,1 đến -0,2m/ngày. Khu vực bến Du thuyền có hiện tượng xói lở nhẹ do sóng không lớn nhưng dòng chảy tăng do tác động của công trình và thiếu hụt trầm tích; với tốc độ xói lở khoảng -0,1m/ngày. Khu vực Bãi Tiên có sự nhô ra của dãy núi lên tốc độ dòng hải lưu rất mạnh, ngoài ra khu vực này không được sự che chắn của các đảo nên độ cao sóng lớn nhất so với các khu vực khác ở ven bờ vịnh Nha Trang, tốc độ xói lở khu vực này từ -0,1 đến -0,2m/ngày.
     Bãi tắm phía nam Nha Trang bị bồi nhẹ từ phía nam công viên Phù Đổng đến Bãi Dương và khu vực Bưu Điện tỉnh, khách sạn Sheraton bị bồi với tốc độ từ +0,1 đến +0,2m/ngày. Khu vực phía vịnh Nha Trang bị bồi nhẹ ở khu vực khách sạn Mường Thanh, Vega City và phía nam Đại học Khánh Hòa cơ sở 2 với tốc độ bồi khoảng 0,1m/ngày.

Xói lở khu vực công viên Bạch Đằng năm 2021

     Tóm lại: Nguyên nhân gây xói lở, bồi tụ ven bờ vịnh Nha Trang trong gió mùa Đông Bắc kết hợp với Bão, áp thấp nhiệt đới chủ yếu là do sóng lớn kết hợp với các tác nhân của địa hình, dòng chảy tăng mức độ là dòng chảy, nước dâng, triều cường và ảnh hưởng của địa hình, công trình. Ở đầu các công trình cầu cảng và núi nhô ra biển có tốc độ lớn nhất từ 0,8 - 1,2m/s, nước dâng từ 0,4 - 0,7m, triều cường 1,1m, mực nước tổng cộng từ 1,5 - 2,2m. 

     - Khu vực bãi tắm phía bắc và phía nam của vịnh bị xói lở nghiêm trọng ven bờ vịnh Nha Trang ở phía nam công trình cảng Hải Quân và Vinpearl cũ. Tốc độ xói lở bãi tắm phía bắc từ -0,1 đến -0,2m/ngày; bãi tắm phía nam từ -0,2 đến -0,4m/ngày.

     - Nhìn chung khu vực ven bờ phía nam xảy ra xói lở và bồi tụ mạnh mẽ hơn khu vực phía bắc vịnh Nha Trang.

     - Riêng tại các mũi Chụt và Bãi Tiên có núi nhô ra biển nên có dòng chảy mạnh nhất khu vực ven bờ Nha Trang, tốc độ dòng chảy khi tác động của gió mùa Đông Bắc kết hợp với bão mạnh từ 1,2 - 1,6m/s; tuy nhiên tại mũi Bãi Tiên không có các đảo che chắn nên sóng lớn hơn rất nhiều so với mũi Chụt nên nguy cơ xói lở tại mũi Bãi Tiên mạnh hơn mũi Chụt./. 

ThS. Nguyễn Hồng Trường - Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Trung Bộ
     ThS. Trần Văn Sơn - Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TPHCM