Loài lan mới của Việt Nam, Dendrobium parahendersonii, vừa được công bố trong tháng 8/2021. Do loài này rất giống với loài D. hendersonii A.Hawkes & A.Heller (1957) nên được đặt tên khoa học như thế.

     Loài lan rừng này đã từng được Viện Sinh thái miền Nam cùng với Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường tỉnh Khánh Hòa nghiên cứu và thu mẫu tại Khu du lịch Suối Hoa lan vào tháng 07/2014 (ký hiệu mẫu: 05-06-15, SGN). Khi đó, ông Nguyễn Thiện Tịch, nhà nghiên cứu nổi tiếng về lan rừng Việt Nam (Nguyên Giảng viên ĐH. Khoa học Tự nhiên Tp.Hồ Chí Minh), đã dự định công bố là loài mới và sẽ đặt tên là Dendrobium lehongsonii. Nhưng  chưa kịp hoàn thành thì ông đã lâm bệnh và mất (Nguyễn Thiện Tịch et al,. 2015).

     Tuy nhiên khi đó chuyên gia L.V. Averyanov (08/2015) vẫn định danh đây là loài Dendrobium hendersonii và đã đăng trên bài báo “New orchids in the flora of Vietnam” [1].

     Đến tháng 4/2021, nhóm nghiên cứu phối hợp gồm ĐH Thủ Dầu Một với Viện Sinh học Nhiệt đới Tp.HCM lại tiếp tục phát hiện loài này ở rừng Mã Đà, Vĩnh Cửu - tỉnh Đồng Nai. Sau khi phân tích các dữ liệu trước đây và đối chiếu các mẫu, đã công bố là loài mới cho Việt Nam (8/2021) [2]. 

     Danh pháp:

     Tên khoa học: Dendrobium parahendersonii NV.Canh, LA. Averyanov et al.

     Loài mới này có hình thái tương tự như loài D. hendersonii, nhưng khác biệt rõ ràng bởi giả hành hình tứ giác (vuông cạnh). Thuộc phân chi: D. sect. Crumenata.

     Tên Việt Nam: Hoàng thảo thân vuông, Bạch câu thân vuông

     Đặc điểm:

     Là loài lan rừng biểu sinh (phong lan), thân mọc dày thành từng cụm, cao trung bình từ 30-50cm; đặc biệt là phần gốc giả hành vuông cạnh (mặt cắt ngang) rất dễ nhận dạng, gồm 2-3 đốt, cao 3-5cm. Lá nhỏ hẹp, dạng như lá cỏ. Vòi hoa nhiều nhưng ít hoa, chi có 1-2 hoa; hoa nhỏ cỡ 1cm, màu trắng; môi có 3 thùy, bên trong vách của cánh môi có các sọc nhỏ màu tím và ở giữa có nhiều sợi màu cam. 

Hình 1: Dendrobium parahendersonii – giả hành vuông cạnh

Hình 2: Dendrobium parahendersonii –mặt dưới hoa

Hình 3: Dendrobium parahendersonii – mặt trước hoa

     Đây là loài lan bản địa của Việt Nam, hiện diện trong kiểu rừng khô thưa bán thay lá ở độ cao dưới 200m, chịu được với khí hậu khô nóng. Thường mọc bám trên các thân cây gỗ nhỏ, hoặc trên các mỏm đá granite dọc theo bờ biển. Phân bố ở Đồng Nai (Vĩnh Cữu) và Khánh Hòa (Ninh Hòa- KDL Suối Hoa lan),… Loài này rất đặc biệt vì có thể mọc ở nơi thấp, gần sát mực nước biển, ngay sau rừng ngập mặn. Mùa hoa: tháng 4-6.

     Tình trạng bảo tồn:

     Loài này đã được tìm thấy ở vài địa phương và nhóm tác giả chưa đủ cơ sở để đánh giá phạm vi phân bố, tên tạm thời đề xuất ở mức “thiếu dữ liệu” (DD) theo tiêu chí của IUCN-2019.

     Đối với Khánh Hòa, do số lượng cá thể ít (dưới 100 đơn vị), ở mức độ “sẽ nguy cơ”, nên cần được bảo tồn tại chỗ và phát triển nguồn giống.

     Tại KDL Suối Hoa lan đã tiến hành nhân giống và nuôi dưỡng thích hợp trong điều kiện bán tự nhiên, cây sinh trưởng tốt và ra hoa hàng năm. Dự kiến sẽ tiếp tục nhân rộng trong thời gian tới./.

Trần Giỏi (09/2021)

Hội Bảo vệ TN&MT Khánh Hòa

Tài liệu tham khảo:

1.Averyanov L.V. et al., 2015. New orchids in the flora of Vietnam - Wulfenia 22 (2015): 137–188/ p.153-154 (Austria);

2. NV.Canh, Averyanov L.V. et al., 2021. Dendrobium parahendersonii, a new orchid species (Orchidaceae) from Southern Vietnam -  Taiwania 66(3): 360‒363, 2021).