KỸ THUẬT NUÔI TU HÀI THƯƠNG PHẨM
Tu hài (tiếng anh: Otter Clam ) là động vật thân mềm hai mảnh vỏ.
Tu hài nhỏ
Phân loại: Ngành động vật thân mềm: Molluusca. Lớp hai mảnh vỏ: Bivalvia. Bộ biện mang: Eulamellibranchia. Họ vọp: Mactridae. Loài Tu hài: Lutraria rhynchaena Jonas, 1844. Synonym: Lutraria philippinrum Reeve, 1858.
Môi trường sống: phân bố tự nhiên trên biển Việt Nam nhiều ở vùng biển Quảng Ninh, Hải Phòng. Tu hài sống vùi sâu dưới đáy cát hoặc đáy cát sỏi, chúng sống ở vùng nước sâu từ 0-5m (so với độ 0 m hải đồ); độ mặn từ 25%O trở lên; phù hợp nhất là từ 28-32%O và khi dòng chảy ròng thì bãi vẫn còn ngập nước từ 20-40cm
Thức ăn: Tu hài trưởng thành thức ăn chủ yếu là mùn bã hữu cơ, các chất lơ lững, thực vật; các loài tảo thường gặp nhất là khuê tảo (các loài: Pleurosigma, Coscinodiscas, Nitzchia, Navicula, Cychotella….).
Kỹ thuật nuôi Tu hài thương phẩm: Đối với Khánh Hòa không có nhiều địa điểm (bãi triều) để nuôi tu hài trên bãi biểm mà hầu như đều nuôi theo hình thức lồng treo hoặc nuôi lồng bè.
1. Chọn địa điểm: Địa điểm được lựa chọn phải có độ sâu nhất định, độ sâu thấp nhất khi nước triều xuống trung bình khoảng 3m. Độ mặn quanh năm của nước từ 28‰ trở lên (tốt nhất độ mặn từ 28-32%O). Độ trong của nước trên 2,5 m. Nước lưu thông tốt, thành phần thực vật phù du phong phú, nước không bị ngọt hoá, không chịu ảnh hưởng của nguồn nước thải
2. Cách nuôi nuôi Tu hài treo: có 2 loại là nuôi lồng treo và giàn cố định
• Lồng nuôi treo: Lồng nuôi Tu hài treo nên lựa chọn các khay nhựa hình chữ nhật có kích thước 50cmx35cmmx25cm. Lót phía đáy khay bằng lưới cước có mắt lưới dày 2a=1mm. Bao quanh thành lồng bằng lưới cước dày 2a=20mm. Nếu các khay không có sẵn nắp cần làm thêm lớp lưới trên nắp khay; Lưới được bao thành đủ để lót hết toàn bộ phía trong thành lồng và rên đáy lồng với chiều cao 12 cm; Dùng kim và chỉ nilon khâu cả 2 lớp áp sát và cố định vào thành lồng. Làm dây treo lồng bằng loại dây lớn để đảm bảo dự an toàn sóng gió trong suốt quá trình nuôi;
• Giàn treo cố định (nuôi bè): Vật liệu và cách làm giàn treo cố định làm giống như giàn lồng nuôi trong lĩnh vực nuôi thủy sản lồng bè nhưng kích thức ô lồng nhỏ hơn và xếp được nhiều lồng nhỏ (như nuôi treo). Giàn có thể làm nhiều hàng song song với nhau và vuông góc với dòng nước chảy.
Đặc biệt lưu ý là giàn phải ở nơi có độ sâu trên 5 m so với mép sóng hoặc dưới mức nước ròng nhất (mặt 0 Hải đồ) 0,5 m.
3. Kỹ thuật và mùa vụ thả giống:
Mùa vụ thả giống: tốt nhất từ tháng 4 đến tháng 6 hàng năm
Chọn con giống khỏe mạnh, không bị vỡ vỏ có kích thước vỏ từ 20-25mm/con. Mọi thao tác trong khi vận chuyển và thả giống đều phải thực hiện hết sức nhẹ nhàng. Cho cát vào lồng dày 7 - 8 cm, treo lồng dưới nước sao cho mặt lồng không chìm xuống mặt nước. Dùng tay hoặc dùng que tre chọc xuống cát thành các lỗ sâu 5 cm và cấy vào đó 1 con giống, mật độ 200-300 con/m2. Sau đó buộc nắp lồng và từ từ thả lồng xuống độ sâu quy định 2,5 - 3m (lưu ý đáy lòng cách đáy từ 0,3 - 0,5 m. Thời gian nuôi đạt đến cỡ thương phẩm (trên 50 gram/con) từ 1 năm trở lên và được thực hiện như sau.
Trình tự thả giống:
- Cho cát vào lồng dày 7-8 cm.
-Treo lồng dưới nước sao cho mặt lồng vẫn không chìm dưới mặt nước.
- Lấy ngón tay hoặc cọc nhọn (gỗ, tre…) chọc xuống cát làm thành các lỗ đều trên mặt cát và thả vào mỗi lỗ 1 con giống (không được thả những con giống đã bị vỡ vỏ).
- Buộc nắp lồng và từ từ thả lồng xuống độ sâu quy định: (nuôi bè: Thả sâu 2,5 -3,5 m; nuôi treo giàn cố định: đáy lồng cách mặt bãi từ 0,3-0,5 m).
4. Quản lý, chăm sóc:
- Quản lý lồng nuôi: Mỗi tháng kiểm tra 2 lần vào ngày thuỷ triều ròng thấp nhất.
Dùng bàn chải đánh rửa sạch mặt ngoài lồng; loại bỏ hà, sụn bám quanh lồng tạo dòng nước thông thoáng; Loại bỏ hết những vật lạ ở trong lồng; Lấy tay bới cát xuống đến độ sâu 1/2 độ dầy của lớp cát, nếu phát hiện có cát màu đen, điều này phải được kiểm tra kỹ vì đó là dấu hiệu có thể tu hài bị chết thì phải loại bỏ tu hài chết và thay cát mới.
Kiểm tra dây treo, giàn, cọc và giằng ngang nắp lồng nếu bị động vật khác làm rách lưới hoặc có nguy cơ đứt dây, gẫy cọc thì phải thay mới ngay.
Khi thời tiết thay đổi (mưa lớn): Khi có mưa lớn phải thả lồng xuống độ sâu tối đa có thể. Sau mưa chờ cho độ mặn trở lại bình thường lúc đó với được kéo lồng lên ở mức quy định. (lưu ý sau mưa 1 ngày, cần kiểm tra môi trường và đối tượng nuôi, nếu có sự cố phải xử lý ngay).
- Kiểm tra sinh trưởng: Mỗi tháng 1 lần, từ tháng thứ 2 trở đi, tăng dần cát vào lồng đến 10 hoặc 15 cm. Nếu lồng có chiều cao 30 cm thì độ dầy của cát có thể tới 20 cm để tạo điều kiện cho môi trường cho Tu hài phát triển.
5.Thu hoạch:
Tùy thuộc vào kích cỡ Tu hài nuôi mà quyết định thu tỉa hay thu toàn bộ (nếu kích thước phát triển đều thì nên thu toàn bộ, nếu kích thức không đồng đều thì thu tỉa (tùy vào mức độ phát triển của Tu hài và nhu cầu của khách hàng).
Lưu ý Tu hài chết là do mắc nội ký sinh trùng Perkinsus Spp. Theo khuyến cáo của Tổ chức Thú y thế giới, bệnh này có tính chất lây lan rất nhanh, hiện tại chưa có giải pháp chữa trị hữu hiệu. Để phòng chống dịch bệnh này nên cần đặc biệt quan tâm đến công tác chọn giống.
Mai Hoa
Tài liệu tham khảo
Kỹ thuật nuôi Tu hài của Trung tâm Khuyến nông quốc gia.