Thứ Ba, 26/03/2019 07:06
  22/01/2019 15:44        

Tính thời đại và chất dân gian trong Thơ chúc Tết của Bác Hồ

     

     Khi sinh thời Chủ Tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ tối cao của dân tộc Việt Nam ta thường hay làm thơ chúc tết đồng bào cả nước khi tết đến xuân về. Trên thế giới này hiếm thấy một vị nguyên thủ quốc gia nào mà hàng năm lại làm thơ chúc tết quốc dân đồng bào như Bác Hồ muôn vàn kính yêu của dân tộc Việt Nam ta. Bởi lẽ Bác Hồ của chúng ta không chỉ là Chủ Tịch nước mà Bác còn là một nhà thơ và đặc biệt Bác là người Việt Nam thể hiện rất rõ bản sắc dân tộc và chất dân gian:

“Xa nước ba mươi năm một câu Kiều Người vẫn nhớ” - Chế Lan Viên

     Với cương vị lãnh tụ tối cao của dân tộc ta Bác bận trăm công ngàn việc vẫn không quên tục chúc tết của dân tộc-một phong tục đầu xuân của người Việt Nam mang đậm phong vị dân gian. Điều rất đặc biệt là Bác Hồ chúc tết không phải bằng văn xuôi mà bằng thơ.Người thấu hiểu tâm lý của dân tộc ta, hiểu rõ lòng dân trong đêm giao thừa thiêng liêng đang rất cần những lời chúc năm mới, đang háo hức đón đợi những vần thơ mừng xuân của vị Cha già kính yêu. Cho nên dù rất bận lo việc nước Bác vẫn viết thơ xuân hàng năm gửi quốc dân đồng bào ta và chính thơ xuân của Người  đã trở thành một nhu cầu tình cảm không thể thiếu đối với dân tộc Việt Nam ta mỗi khi tết đến xuân về. Nó còn âm vang mãi ngay cả khi Bác đã đi xa:

“Giao thừa đoàn tụ quanh đài
Cả nhà chăm chú lắng tai đón chờ
Bâng khuâng thương nhớ Bác Hồ
Tết này vắng Bác đọc thơ chúc mừng
Âm vang từ tận đáy lòng
Vẫn nghe Bác đọc từng dòng thơ xuân"

(Ca dao)

     Vậy cái gì làm nên sức mạnh kỳ diệu trong thơ chúc tết của Bác? Đó chính là nội dung tư duy lớn lao, những điều tâm huyết sắt son nhất về Tổ Quốc, về cách mạng về dân tộc ta mà Người đã nói với quốc dân đồng bào trong những giây phút thiêng liêng đầu năm mới. Những điều hệ trọng đó lại được diễn đạt bằng cách nói dân gian quen thuộc của Người đã khiến cho vị Chủ Tịch nước trở thành vị cha già muôn vàn kính yêu trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam. Sức mạnh là ở đó và thơ chúc tết của Bác đã thành sợi giây tình cảm thắt chặt mối quan hệ cha con và lãnh tụ với quần chúng nhân dân trong thời khắc chuyển giao năm cũ và năm mới. Từ đó thúc dục mọi người tiến lên hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. 
     Trong những năm làm chủ tịch nước Bác đã viết tất cả 19 bài thơ chúc tết  đồng bào cả nước. Đầu tiên là bài mừng xuân 1942 thời tiền khởi nghĩa và bài cuối cùng là bài mừng xuân 1969 trước lúc Bác đi xa. 19 bài thơ xuân của một vị lãnh tụ tối cao của Đảng và nhà nước ta bận trăm công ngàn việc mà lại viết trong thời kỳ đất nước rất căng thẳng, đầy sóng gió đã thể hiện rất rõ hồn thơ dân gian và chất dân tộc trong thơ chúc tết của Bác, hẳn là cảm hứng xuân phải rạo rực lắm thì Bác mới viết thơ xuân đều đặn đến như thế. Đó chính là cảm hứng truyền thống của dân tộc Việt Nam khai bút đầu xuân. Như các cụ già đồ nho Việt Nam Bác cũng khai bút đầu xuân bằng những lời thơ thật dung dị và gần gũi. Trong thơ chúc tết năm Nhâm Thìn 1952 Bác viết:

“Mấy câu thành thật nôm na
Vừa là kêu gọi, vừa là mừng xuân“

     Những lời thơ giản dị như thế thật dễ đi vào lòng người.
     Trong thơ chúc tết của Bác từ “xuân” được vang lên nhiều lần, 23 từ xuân trong 19 bài thơ chúc tết của Bác đã tạo nên cảm hứng ấm áp, tươi trẻ, lạc quan:

“Xuân này kháng chiến đã năm xuân (1968)
Nhiều xuân kháng chiến cũng gần thành công” (xuân 1969)

     Nét đặc sắc trong thơ chúc tết của Bác vừa rất dân gian vừa rất thời đại:

"Năm Dần mừng xuân thế giới
Cả năm châu phấp phới cờ hồng
Chúc miền bắc thi đua phấn khởi
Bốn mùa hoa Duyên Hải, Đại phong
Chúc Miền Nam đấu tranh tiến tới
Sức triệu người hơn sóng biển đông
Chủ nghĩa xã hội càng thắng lợi
Hòa bình thống nhất quyết thành công” (xuân 1962)

     Chính chất dân gian và tính thời đại đã tạo nên cảm hứng thơ xuân tràn đầy và làm nên những bài thơ  chúc tết bất diệt của Bác Hồ muôn vàn kính yêu. Nhân dịp mừng xuân Kỷ Hợi tôi xin được giới thiệu cùng bạn đọc những bài thơ chúc tết của  Bác Hồ vị Lãnh Tụ tối cao của Đảng và nhà nước, Vị Cha già muôn vàn kính yêu của dân tộc Việt Nam ta, một danh nhân văn hóa thế giới.

Nguyễn Minh Kỳ