Vũ khí thời tiết là phương thức tác động vào sự biến đổi của thời tiết để tạo ra những kiểu thời tiết gây bất lợi cho các hoạt động của đối phương, thậm chí là phá hủy cơ sở hạ tầng, tiêu diệt hệ sinh thái trong khu vực mà nó được sử dụng. Mượn bàn tay của thiên nhiên để tiêu diệt đối phương nên thời tiết được liệt kê vào một dạng vũ khí khi nó được sử dụng cho mục đích chiến tranh. Kỹ thuật tác động vào môi trường để phục vụ cho các mục đích quân sự được phát minh bởi một nhà toán học người Mỹ John von Neumann vào cuối những năm 1950.
Với kỹ thuật “gieo hạt vào đám mây” bằng tinh thể AgI trộn lẫn với CO2 có thể làm tăng sự ngưng tụ của hơi nước của các đám mây và gây mưa. Đỉnh điểm của công nghệ này được phát triển mạnh trong những năm chiến tranh lạnh và Việt Nam chính là nạn nhân đầu tiên của thứ vũ khí đáng sợ này. Khi đó, các báo cáo trong giới quân sự Mỹ đã công nhận tính hữu ích quân sự trong các kỹ thuật biến đổi khí hậu. Ông John von Neumann cho rằng "Sự can thiệp vào vấn đề khí quyển và khí hậu sẽ hoàn hảo hơn các mối đe dọa từ vũ khí hạt nhân hoặc những cuộc chiến tranh trước đây". Chính vì vậy, khoảng thời gian từ năm 1967 đến năm 1972 trong cuộc chiến tranh Việt Nam, bên cạnh bom đạn là những vũ khí sát thương trực tiếp, Mỹ còn sử dụng “vũ khí thời tiết”, Dự án được đặt mật danh là Popeye. Các con số được công bố sau này cho thấy, trong suốt quá trình thực hiện Dự án Popeye, Không quân Mỹ đã thực hiện hơn 2.600 chuyến bay rải vào các đám mây 47.000 đơn vị AgI hoặc PbI. Âm mưu là để kích hoạt mưa và kéo dài mùa mưa nhằm làm chậm sự di chuyển của Quân đội nhân dân Việt Nam thông qua đường mòn Hồ Chí Minh. Sự kiện Mỹ sử dụng vũ khí thời tiết trong chiến tranh Việt Nam đã vấp phải sự phản đối gay gắt của cộng đồng quốc tế.
Chính vì vậy, năm 1977, Công ước ENMOD được phê chuẩn bởi Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, cấm quân đội hay bất kỳ lực lượng có thái độ thù địch nào sử dụng các công nghệ gây biến đổi môi trường. Theo đó: "Bất kỳ công nghệ để thay đổi nào - thông qua các thao tác có chủ ý nhắm vào các quá trình tự nhiên - động lực, thành phần hoặc cấu trúc của trái đất: bao gồm cả thủy quyển, sinh vật, thạch quyển và khí quyển, hoặc không gian bên ngoài đều bị cấm". Đến tháng 05/1977, đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua Công ước ENMOD quy định việc cấm sử dụng các biện pháp thay đổi thời tiết nhằm mục đích gây thiệt hại hoặc phá hủy hệ sinh thái chống lại bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Hiện tại có 76 nước tham gia đầy đủ vào Công ước ENMOD, trong đó có Việt Nam, 48 nước khác chỉ ký mà chưa tham gia đầy đủ.
Mặc cho các khuôn khổ pháp lý của Liên Hiệp Quốc được hình thành nhằm ngăn ngừa các quốc gia có ý đồ kiểm soát khí hậu, nhưng dường như không mấy tác dụng. Bởi hiện nay, Mỹ vẫn âm thầm tiến hành một "cuộc cách mạng kỹ thuật quân sự" nhằm thích ứng với các lực lượng vũ trang cho những nhiệm vụ của thế kỷ XXI, một dự án quy mô lớn mới được thành lập. Đó là chương trình nghiên cứu hoạt động cực quang cao tần HAARP (High-frequency Active Auroral Research Program). HAARP là một chương trình nghiên cứu phối hợp và điều hành của bốn tổ chức: Hải quân Mỹ, Không lực Mỹ, Viện Đại học Alaska và Cơ quan Nghiên cứu Dự án Quốc phòng Cao cấp. HAARP là một phần của kế hoạch “Chiến tranh giữa các vì sao” (Star Wars) nằm trong “Sáng kiến Phòng thủ chiến lược” của Hoa Kỳ - một chiến lược phòng thủ bị nhiều nước chống đối được triển khai trong những năm 1990.
Sự hoạt động cực quang cao tần HAARP có thể tạo ra siêu bão tàn phá cả một quốc gia. Ảnh: Internet
Chương trình này núp bóng dưới danh nghĩa là một chương trình nghiên cứu khoa học tìm hiểu về tầng điện ly phục vụ cho các hoạt động thông tin liên lạc trên mặt đất. Khi ấy, vũ khí hủy diệt hàng loạt của tương lai không phải là bom hạt nhân mà chính là những trận siêu bão do con người tạo ra. Khi kiểm soát được tầng điện ly, Mỹ có thể tạo ra những trận siêu bão đủ sức xóa sổ một quốc gia mà không cần đến một cuộc chiến nào. Những vũ khí của chương trình này không những được Mỹ đặt trong nội địa, mà còn tại nhiều nơi khác thuộc các nước đồng minh. Mỹ muốn thông qua HAARP tạo ra nguồn lực cực lớn và “mạnh khủng khiếp”, nhắm vào các nước “thù địch” hay các hướng mà quân địch có thể tấn công vào lục địa Mỹ, cũng như các vị trí của quân đội Mỹ đồn trú trên lãnh thổ các quốc gia đồng minh. Ngoài ra, tùy theo các hiệp ước quân sự đã ký với quốc gia hay tổ chức khác, Mỹ có trách nhiệm bảo vệ các thành viên trong hiệp ước hay tổ chức đó bằng sức mạnh quân sự của mình.
Về căn bản, khi được vận hành, dự án HAARP có thể chế ngự khí hậu như: tạo ra những thay đổi thời tiết tại địa phương được chọn làm mục tiêu, có thể gây ra lũ lụt, giông bão, tạo nhiệt độ thật nóng hay thật lạnh ... Căn cứ chính của chương trình này đặt tại Gokona (Alaska). Mỹ đã điều hành dự án này vài thập niên qua và nhiều chuyên gia cho rằng, đây là một hình thức sử dụng vũ khí tinh vi nhưng rất hiệu quả nếu vận hành suôn sẻ - một loại vũ khí mà không phải nước nào cũng có thể chế tạo được. Ban đầu, Mỹ cho xây dựng một chuỗi các máy phát tần số cao tần có hệ thống ăng ten cao tới 22m, được kết nối với nhiều hệ thống dây chuyên biệt nhằm phát sóng điện từ vào không trung. Từ đây, Mỹ tham vọng tạo ra những thay đổi có thể kiểm soát được trong tầng điện ly của địa cầu thông qua “trạm phát sóng siêu mạnh và duy nhất trên thế giới”.
Tầng điện ly nằm cách mặt đất từ 80-300 km. Tầng này là quá trình chuyển đổi giữa khí quyển (không khí trên mặt đất) và từ quyển (từ trường của trái đất). Cấu trúc của tầng điện ly bao gồm các nguyên tử di chuyển một cách tự do. Một số kết hợp với nhau để tạo nên phân tử khí ô-xi, ni-tơ; sau đó di chuyển xuống bầu khí quyển. Một số khác di chuyển lên cao hơn chạm vào từ quyển và bị dội lại. Về cơ bản, HAARP sử dụng các máy phát cao tần truyền tín hiệu điện từ vào tầng điện ly nhằm nghiên cứu những thay đổi do tín hiệu điện từ tạo ra từ đó tìm hiểu những thay đổi của tầng điện ly khi có sự kích thích bằng tín hiệu điện từ ở những mức độ khác nhau. Mục đích của chương trình là nghiên cứu hiện tượng “nhiễu khí tượng”. Tín hiệu sẽ được bắn vào tầng điện ly theo 3 cấp độ khác nhau: tần số cực thấp ULF, tần số cao HF và tần số siêu cao VHF.
Nhờ những thiết bị công nghệ tiên tiến, các nhà khoa học có thể ghi nhận những thay đổi rất nhỏ ở tầng điện ly khi bị kích thích liên tục hoặc ngắt quãng ở những tần số khác nhau. Họ khám phá ra một hiện tượng thú vị: khi bắn các tín hiệu điện từ tần số siêu cao vào tầng điện ly, các nguyên tử ở đây bị i-on hóa một cách nhanh chóng. Tại thời điểm này, hiện tượng “sưởi ấm tầng điện ly” xảy ra, làm cho tính chất vật lý của nó bắt đầu thay đổi. Điều này kéo theo sự thay đổi của vùng không khí bên dưới vị trí bị kích thích. Các nhà khoa học trên thế giới nhận thấy, những thay đổi thời tiết bên dưới mặt đất thường bị chi phối bởi những thay đổi ở tầng điện ly. Như vậy, nếu có thể hiểu và kiểm soát được những thay đổi của tầng điện ly, con người hoàn toàn có thể chi phối quá trình thay đổi thời tiết trên mặt đất. Đây chính là mục đích sâu xa của chương trình nghiên cứu tối mật này. Và một khi đã kiểm soát được tầng điện ly, Mỹ có thể tạo ra một vũ khí hủy diệt mới: vũ khí thời tiết.
Nhìn chung, các hiện tượng tự nhiên đều được vận hành theo một quy luật nhất định. Đó chính là cơ sở để các nhà khoa học khám phá và nghiên cứu nó. Việc con người có thể kiểm soát được thời tiết sẽ góp phần giảm nhẹ hậu quả do biến đổi khí hậu tạo ra. Mặc dù chương trình HAARP vẫn còn chứa đựng nhiều điều bí ẩn nhưng rõ ràng tiềm năng để kiểm soát tầng điện ly từ đó kiểm soát thời tiết hoàn toàn có thể trở thành sự thật. Và khi ấy, vũ khí thời tiết sẽ là thảm họa đối với nhân loại nếu không được ràng buộc bởi luật pháp quốc tế./.
Nguyễn Thanh Điệp
Khoa Hàng hải – Học viện Hải quân