I. Một số dấu hiệu nhận biết Đà điểu bệnh
II. Một số bệnh thường gặp
2.1. Bệnh do virus
Là giống chim nhưng nhiều bệnh phổ biến ở gia cầm chưa thấy xuất hiện ở Đà điểu như: Gumboro (Infections bursal disease), Infections laryngotracheitis, Marek, Leuco… Đặc biệt bệnh cúm gia cầm H5N1, trong trang Web: www.poultryMED.com của Hiệp hội Đà điểu và gia cầm thế giới cho rằng chưa phát hiện virus H5N1 trong Đà điểu điều này có thể do cấu trúc Protein của Đà điểu khác xa với gia cầm nên khả năng mẫn cảm với bệnh rất ít. Tuy nhiên đây là l bệnh rất nguy hiểm với sức khỏe con người nên chúng ta vẫn theo dõi chặt chẽ bệnh này.
Hai bệnh Đậu và Newcastle Đà điểu có thể mắc, theo khuyến cáo của Cục Thú y, sử dụng vaccine cho hai loại bệnh này bằng phát đồ như sau:
• Bệnh đậu: chủng vaccine đậu cho Đà điểu từ 07 ngày tuổi.
• Bệnh Newcastle: sử dụng vaccine Avinew lần 01 cho 08 ngày tuổi và sau 14 ngày tuổi nhỏ lần 02, sau đó 21 ngày tiêm vaccine vô hoạt nhủ dầu.
Qua kiểm tra huyết thanh tại Trung tâm thú y Đà Nẵng khả năng đáp ứng miễn dịch rất tốt, đây là chương trình quản lý dịch bệnh đảm bảo cơ sơ an tòan dịch bệnh mà Trung tâm giống Đà điểu Ninh Hòa đăng ký, và Cục thú y cấp giấy chứng nhận cơ sở chăn nuôi an tòan với bệnh Đậu, Newcastle, cúm H5N1.
2.2. Bệnh do vi trùng gây ra ở đường tiêu hoá
* Nguyên nhân
- Do thức ăn không đảm bảo vệ sinh, nhất là thức ăn xanh.
- Do thời tiết thay đổi, việc chăm sóc không tốt làm sức đề kháng giảm sút, vi khuẩn cư trú trong đường tiêu hóa trỗi dậy gây bệnh.
- Chuồng trại không được vệ sinh và sát trùng đầy đủ.
* Triệu chứng buồn ngồi
- Con vật bỏ ăn hoặc ăn ít, có khi mổ thức ăn nhưng không nuốt.
- Đi phân lỏng, có khi không có phân mà chỉ có nước đặc màu xanh, trắng đục hoặc vàng.
- Dáng đi xiêu vẹo, hay nằm, sống lưng gồ cao.
- Cơ thể bị sốt, lông dựng, niêm mạc miệng khô.
* Phòng bệnh
- Thường xuyên vệ sinh chuồng trại, máng ăn máng uống. Định kỳ phun thuốc sát trùng chuồng trại.
- Đảm bảo chất lượng nước uống và thức ăn.
- Định kỳ bổ sung men tiêu hóa để cân bằng hệ vi sinh vật trong đường ruột.
- Bổ sung Vitamin, điện giải vào những khi thời tiết quá nắng nóng hoặc khi thời tiết thay đổi để tăng cường sức đề kháng của con vật.
- Nếu trong đàn có nhiều con có biểu hiện thải phân lỏng thì có thể dùng kháng sinh để phòng tồn đàn. Cho uống: Norflox 20%: 1ml/20kg trọng lượng. Liệu trình 3 ngày liên tục.
* Trị bệnh
Khi phát hiện bệnh thì cần cách ly con vật với đàn và dùng một số cánh sau để điều trị:
Cách 1: Tiêm vô bắp: + Ka-Ampi: 1g/50kg trọng lượng
+ B.complex: 1ml/10kg trọng lượng
Liệu trình điều trị liên tục từ 3-5 ngày.
Cách 2: Tiêm vô bắp: + Macbovitryl: 1ml/10kg trọng lượng
+ B.complex: 1ml/10kg trọng lượng
- Trường hợp con vật bị sốt thì tim bắp: Vime-ABC: 1ml/15kg trọng lượng, tiêm 3 ngày liên tục.
- Nếu con vật không ăn cần cho uống cưỡng bức ngày 2-3 lần dung dịch: Điện giải + Glucoza + Cám.
2.3. Bệnh đường tiêu hóa không có căn nguyên do vi trùng
- Bệnh tắc dạ dày ruột
- Bệnh xoắn ruột
- Ăn phải ngoại vật.
* Nguyên nhân
- Con vật ăn thức ăn khó tiêu hoá như ăn bột bắp, rau, cỏ quá già.
- Con vật bị bỏ đói, khẩu phần dinh dưỡng không cân đối.
- Chuồng trại không được dọn sạch ngoại vật.
- Thay đổi thức ăn xanh đột ngột.
- Làm con vật hoảng loạn.
* Triệu chứng
- Con vật có hiện tượng ủ rũ bỏ ăn hoặc ăn giả, bụng căng cứng, bài tiết liên tục nhưng không có phân mà chỉ có nước đặc màu trắng, nặng thì nôn mửa.
- Khi đổ nước cho uống và thức ăn cho ăn, thường không nuốt được mà ộc ra ngoài.
- Kiểm tra bụng thấy bụng căng cứng hoặc có cảm giác đau nếu ăn phải mảnh kim loại.
* Phòng bệnh
- Trước khi nuôi phải kiểm tra kỹ, loại bỏ tất cả gạch đá sắc cạnh, túi nilong, mảnh kim loại...
- Luôn đảm bảo đầy đủ nước uống và thức ăn.
- Cho ăn khẩu phần dinh dưỡng cân đối, thức ăn xanh không được quá già, không thay đổi đột ngột chủng loại thức ăn xanh.
- Bổ xung thêm men tiêu hóa để cân đối hệ vi sinh vật đường ruột.
- Hạn chế tối đa những tác nhân làm con vật hoảng loạn.
- Nếu thấy trong đàn có nhiều con bị táo bón hoặc phân nhiều cát thi cần tăng thêm thức ăn xanh đặc biệt là những loại nhuận tràng như: rau lang...
* Trị bệnh
Chủ yếu là phòng bệnh, điều trị thường cho kết quả kém nhất là trường hợp bị xoắn ruột hoặc ăn phải ngoại vật.
Nếu phát hiện thì có thể tách riêng và điều trị như sau:
- Cho uống MgSO4: 1gói/30-50 kg trọng lượng
- Cho uống dầu Praphin hoặc cho ăn rau lang (nếu con vật ăn được).
- Cho uống thêm đường Glucoza + điện giải.
2.4. Bệnh do chấn thương cơ học
- Do hoảng loạn, đâm phải trụ rào hoặc cây bóng mát.
- Do quá trình bắt, thao tác không đúng kỹ thuật.
- Do chuồng trại xây dựng không đúng cách, có những vật sắc nhọn trên hàng rào.
- Dẫn tới: Rách da, gãy chân, gãy cánh.
* Vết thương ngoài da
Biện pháp can thiệp:
- Tiêm Novocain xung quanh vùng tổn thương (giảm đau)
- Xử lý vết thương:
+ Dùng nước muối hoặc cồn 70o để sát trùng vết thương và khu vực quanh vết thương.
+ Dùng kéo cắt sửa cho vết thương gọn, rắc bột kháng sinh (dùng Streptomycin: 1-2g), tiếp theo khâu kín vết thương (2-3cm) khâu một mối.
+ Kiểm tra lại vết thương sau xử lý, tiêm Penicillin, 1 triệu UI/50kgP/lần (chỉ cần tiêm một lần).
* Trường hợp bị gãy cánh
Biện pháp can thiệp: Trường hợp vết gãy cách xa gốc cánh, chưa làm thủng da, đứt mạch máu:
- Sau khoảng 20-40 ngày, tuỳ theo độ tuổi con vật thì có thể tháo băng. Hàng ngày theo dõi, thấy vết thương thâm đen, sưng to, bên trong có dịch thì có thể vết thương đã bị nhiễm trùng, lúc này cần xử lý cắt bỏ phần cánh hư (phương pháp cắt cánh sẽ trình bày ở phần sau).
- Dùng 2 nẹp tre nẹp hai bên, cố định xương lại làm sao khi thả ra hai đầu xương gãy ăn khớp với nhau, không dịch chuyển được.
II. Khống chế Đà điểu
- Khi vận chuyển, khám chữa bệnh hoặc đánh giá khả năng sinh sản… cần phải khống chế chúng.
- Trước khi bắt Đà điểu phải cần nhẹ nhàng lùa chúng vào những góc hẹp. Có thể dùng tấm ván chắn đối với những con nhỏ, thao tác bắt giữ như sau:
Cách 01: Đứng cạnh Đà điểu, mặt hướng về phía trước cùng chiều với chúng, giữ một tay dưới ngực và tay còn lại giữ phần xương khum nâng con Đà điểu lên
Cách 02: Dùng hai đùi kẹp Đà điểu, mặt hướng vế phía trước cùng hướng chúng, hai tay giữ hai cánh.
Cách 03: Trường hợp Đà điểu lớn đến mức không dùgng cách 02 được thì ta đứng cạch chúng, hai tay giữ cánh.
Cách 04: Trường hợp lớn không bắt được bằng tay thì phải dùng móc hình chữ S móc vào cổ Đà điểu sau đó hai người kẹp hai bên mỗi người giữ 01 cánh khống chế chúng đứng im.
Lưu ý:
- Với Đà điểu nhỏ ta có thể ép chúng vào góc chuồng để không lùi được sau đó dùng khăn trùm lên đầu có tác dụng che mắt làm chúng mất phương hướng và dễ bị khuất phục.
- Khi dùng móc bắt Đà điểu không được giật mạnh (tránh gãy cổ Đà điểu) vì chúng cố lùi và vùng vẫy rất mạnh, khi đó ta giữ móc và tiến một hai bước đồng thời kéo vừa phải cho chúng đứng lại.
Nguyễn Thành Trung
Trung tâm giống Đà điểu Khatoco Ninh Hòa