Người nghệ nhân “biến gáo dừa thành nghệ thuật”

     Chỉ là những chiếc gáo dừa thô sơ, bình thường nhưng qua đôi bàn tay khéo léo của ông Nguyễn Văn Tiếu (86 tuổi, trú TP. Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) bỗng biến thành những sản phẩm mỹ nghệ hết sức độc đáo. Đã 50 năm trôi qua, tình yêu với những chiếc gáo dừa trong ông vẫn nguyên vẹn như ngày đầu.

     Dù ở cái tuổi xưa nay hiếm nhưng không ngày nào ông vắng mặt trong căn phòng làm việc nhỏ của mình. Bằng đôi bàn tay khéo léo và óc sáng tạo, 50 năm qua ông đã thực hiện hàng ngàn sản phẩm chỉ từ những chiếc gáo dừa.

     Cái duyên với nghề

     Ông sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, sau đó chuyển vào Huế sinh sống. Đã từng đi học may rồi cùng với vợ mở tiệm uốn tóc để mưu sinh. Thế nhưng, nghề này đến với ông như một cái duyên. Năm 1968, Tổ chức Giải trí thế giới (Thụy Sĩ) về Huế mở lớp dạy nghề miễn phí làm các sản phẩm phục vụ đời sống từ những mảnh gáo dừa, gốc tre và ông đã đăng ký theo học trong 3 tháng. Nhờ thông minh lại khéo tay, ông học nghề khá nhanh. Từ đó, cái nghề này đã theo ông đi khắp mọi nơi từ Huế, Quảng Trị, Sài Gòn và cuối cùng dừng chân ở phố biển Nha Trang. Bước vào ngôi nhà của ông, chúng tôi đi hết từ ngạc nhiên ngày đến ngạc nhiên khác. Tất cả những sản phẩm từ chén, tô, muỗng, nĩa đến các loại đèn, các sản phẩm mỹ nghệ đều được ông dày ông nghiên cứu và thực hiện chỉ bằng những cái gáo dừa đơn sơ. Ông được biết đến là người duy nhất tại tỉnh Khánh Hòa chế tác các sản phẩm mỹ nghệ từ những trái dừa khô. 

Dù tuổi đã cao nhưng không ngày nào ông Nguyễn Văn Tiếu vắng mặt trong căn phòng làm việc nhỏ của mình. Ảnh: Quỳnh Xuân

     Ở cái tuổi 86, tóc đã bạc, đôi tay đã yếu… nhưng hàng ngày ông vẫn chăm chỉ, cần mẫn với công việc của mình. Chỉ với vài dụng cụ đơn giản và những trái dừa khô, qua đôi bàn tay khéo léo và sự sáng tạo của mình, ông đã biến thành những tác phẩm độc đáo. Ông cho biết: “Dừa để làm được các sản phẩm phải là dừa già, dừa khô. Các loại dừa này ở chợ không bán nên tôi phải đi khắp các vùng quê để sưu tầm, thu mua. Đặc biệt có những chiếc sọ dừa lão (khoảng 80 năm) chỉ bằng nắm tay em bé thì càng khó kiếm. Tôi phải “dụ” mấy em nhỏ thấy thì nhặt về gom lại và mua với giá cao, nhờ vậy tôi mới có dừa để làm”.

     Theo ông Tiếu sở dĩ phải chọn dừa khô, dừa già là vì phần đen của gáo dừa già có đặc tính là rất khó mục, lại có dầu dừa bên trong nên dù ngâm dưới nước cả tháng vẫn không bị hỏng. Nếu sử dụng trái dừa không đủ tuổi thì gáo dừa có màu vàng, không giữ được lâu, nếu rớt là sẽ bể và hư ngay. Vì thế, ông thường đến những nơi dùng trái dừa ươm cây giống để hỏi mua. Khi mua về ông phải để những trái dừa đó tiêu hết cơm và nước thì mới lột ra và sử dụng. Công đoạn ấy cũng mất mấy tháng trời. Nhưng nhờ thế chất dầu thấm vào gáo dừa tạo nên màu đen đặc trưng và bóng loáng. Chính vì thế, những sản phẩm do ông làm ra khi để lâu chỉ cần dùng khăn lau hoặc dùng giấy nhám chà sát thì các vật dụng sẽ bóng loáng trở lại và có thể sử dụng đến vài chục năm.

     Những sản phẩm độc đáo

      Ông Tiếu cho hay muốn làm được nghề này phải có niềm đam mê và tính kiên nhẫn, sự chịu khó vì mỗi chi tiết, một công đoạn đều rất tỉ mỉ. Để làm ra một sản phẩm là cả một quá trình rất công phu. “Muốn có chiếc gáo dừa để làm cũng phải trải qua nhiều công đoạn, mất nhiều thời gian. Đầu tiên phải lột vỏ dừa, sau đó cạo bỏ lớp xơ rồi tới lớp da vàng của nó. Hết lớp da vàng mới đến lớp da đen để sử dụng. Chỉ cần lười biếng một chút là coi như sản phẩm của mình sẽ nhanh hỏng và mất khách hàng” – ông nói.

     Cái khó của nghề là từ một quả dừa, sọ dừa thô, người làm phải nhìn, định hình từng chi tiết phù hợp với vật gì, con gì trước khi làm. Sau đó vẽ và thực hiện. Công việc đòi hỏi người thợ phải cẩn thận, kiên nhẫn và tỉ mỉ đến từng chi tiết. Ví như làm một con cò để trang trí sao cho sống động và như thật, ông phải kiếm được trái dừa lão có sọ nhỏ để làm thân. Tiếp đến phải cưa, cắt miếng gáo dừa khác và ghép lại làm cổ cò. Sau đó vót thanh tre làm chiếc mỏ, kiếm hạt cam thảo làm mắt cho phù hợp. Đôi chân cò ông phải lựa những nhánh tre có mấu mắt, ngón chân cò được làm từ gai tre. Những điều đó đều được ông suy nghĩ, tìm tòi trong quá trình thực hiện sản phẩm.  Chính vì phải tỉ mỉ, cẩn thận trong từng động tác, từng chi tiết như thế nên làm ra được một sản phẩm ít nhất cũng mất một ngày. Với những sản phẩm khó hơn có khi ông phải mất mấy ngày trời mới hoàn thành. Mỗi quả dừa, gáo dừa vô hồn, qua bàn tay tài hoa của ông đã trở thành những tác phẩm mang dấu ấn riêng, không chỉ có tính thẩm mỹ mà còn sử dụng lâu dài. Ông kể: “Trước đây, có một khu nghỉ mát đặt tôi làm những chiếc chuông bằng gáo dừa để treo trên cây thông Noel dịp Giáng sinh. Cái đó đâu có kiểu mẫu cũng chẳng ai dạy, vì vậy tôi phải tìm cách và suy nghĩ để làm”.

Trong nhà ông có rất nhiều sản phẩm đẹp mắt làm từ gáo dừa. Ảnh: Quỳnh Xuân

     Trong căn phòng trưng bày các sản phẩm của mình, ông chỉ cho chúng tôi những sản phẩm hết sức độc đáo, khó kiếm được ở nơi khác. Đó là những chiếc đèn ngủ với kiểu dáng như chiếc cúp rất đẹp mắt; những chậu hoa sen với đầy đủ búp, bông và cả lá; những con tôm hùm, con cua, con rùa; các loại gáo múc nước với nhiều kích cỡ; những con búp bê sống động như thật; chiếc đồng hồ, các loại đèn thắp sáng hay chiếc quang gánh đầy sáng tạo… Tất cả đều được ông lên ý tưởng và các công đoạn chế tác hoàn toàn bằng thủ công. Chính điều này đã giúp những sản phẩm từ gáo dừa của ông rất khác biệt, mới lạ trong mắt khách hàng. Rất nhiều khách sạn, khu nghỉ dưỡng, quán cà phê đã đặt ông làm các sản phẩm từ chén, tô, muỗng, nĩa đến đèn ngủ, đèn chùm, đồ trang trí mỹ nghệ… làm từ gáo dừa. Hiện nay, những sản phẩm của ông còn được du khách đến tận nơi tìm mua và mang đi nước ngoài. Với bàn tay tài hoa ấy, ông Tiếu đã nhận được nhiều bằng khen, bằng chứng nhận trong suốt thời gian làm nghề của mình.  

     Với mong muốn giữ lại cái nghề cho đời, ông luôn hi vọng tìm người để truyền nghề. “Các con tôi cũng khéo tay, làm ra được nhiều sản phẩm đẹp. Tuy nhiên, khi lớn lên mỗi đứa một công việc, lựa chọn hướng đi riêng cho mình nên không ai nối nghiệp cha” – ông nói. Năm 2013, ông có cơ duyên và đã truyền nghề cho một số em tại cơ sở Mái ấm Anh Đào (thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa). Những ai muốn học nghề ông đều sẵn sàng chỉ dạy tận tình. Ông luôn mong muốn có thêm những học trò chịu khó, đam mê với công việc để cùng chia sẻ niềm vui nỗi buồn và cả những dự định còn dang dở của mình.

Quỳnh Xuân

 

   

   

   

   

   

   

   

 Lượt truy cập
   
 Tìm kiếm

   
 Liên kết web

   
 Trao đổi trực tuyến
Quản trị website
Kế toán
Tư vấn viên
   
 Thông tin quảng cáo
Hội Khoa Học Kỹ Thuật Cầu Đường Khánh Hòa
Hội Hành Nghề Y Tế Tư Nhân Khánh Hòa
Hội Đông Y Khánh Hòa
Hội Tin Học Khánh Hòa
Ủy Ban Nhân Dân Tỉnh Khánh Hòa
   

LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT TỈNH KHÁNH HÒA
Địa chỉ: 80 Hoàng Văn Thụ, Nha Trang, Khánh Hòa
Điện thoại: 058.3811158 Fax: 058.3811158
Email: lienhiephoi.khktkh@gmail.com
Người chịu trách nhiệm nội dung: Lê Trung Hưng