Vai trò của hiện tượng El Nino và La Nina trong biến đổi khí hậu toàn cầu

 Vĩnh Hào

Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Nha Trang

I. Khái niệm

1. El Nino

     “El Nino” là từ được dùng để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương, kéo dài 8 - 12 tháng, hoặc lâu hơn, thường xuất hiện 3 - 4 năm 1 lần. El Nino được nghiên cứu lần đầu tiên vào năm 1920 bởi Gibert Walker (Anh), là sự dao động của khí áp quy mô lớn, từ năm này qua năm khác ở 2 phía Đông và Tây của khu vực xích đạo Thái Bình Dương, ông gọi hiện tượng này là dao động Nam bán cầu (Southern Oscillation).

2. La Nina

     “La Nina” là một hiện tượng trái ngược lại với hiện tượng El Nino. La Nina thường xảy ra ngay sau khi hiện tượng El Nino kết thúc. là.hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở khu vực nói trên lạnh đi dị thường, xảy ra với chu kỳ tương tự hoặc thưa hơn El Nino.

3- ENSO

     ENSO là chữ viết tắt của các từ ghép El Nino Southern Oscillation (El Nino - Dao động Nam) được dùng để chỉ cả 2 hai hiện tượng El Nino và La Nina.

II. Cơ chế và tác động của ENSO

     Thông thường, sự chênh lệch khí áp giữa Đông (cao) và Tây (thấp) và nhiệt độ giữa Đông (thấp) và Tây (cao) trên khu vực xích đạo Thái Bình Dương dẫn đến chuyển động ngược chiều của không khí ở tầng thấp (gió Đông) và trên cao (gió Tây); ở phía Đông có chuyển động giáng, ở phía Tây có chuyển động thăng của không khí, tạo thành một hoàn lưu khép kín, được gọi là hoàn lưu Walker.

     Khi hoàn lưu Walker suy yếu hoặc bị tách thành 2 phần, áp lực của gió Đông lên mặt biển giảm đi, kéo theo sự suy yếu của nước trồi và dòng chảy hướng Tây, nước biển từ vùng bể nóng Tây Thái Bình Dương nhanh chóng đổ dồn về phía Đông, tạo thành một sóng đại dương xích đạo lan truyền về phía Đông và nhiệt từ vùng bể nóng được vận chuyển về vùng trung tâm và Đông Thái Bình Dương, làm cho nước biển bề mặt ở vùng này nóng lên dị thường. trao đổi nhiệt thẳng đứng trong lớp nước xáo trộn đại dương mạnh mẽ hơn, đã đẩy vào không khí một lượng hơi nước rất lớn. Hậu quả là các quốc gia ở Nam Mỹ phải hứng chịu một lượng mưa bất thường. Vào thời điểm có El Nino, những cơn gió ở Thái Bình Dương đổi hướng, chúng thổi ngược về phía đông thay vì phía tây như mọi khi, những cơn gió này có khả năng đưa mây vượt qua Nam Mỹ, đến tận các nước Tây bán cầu như Romania, Bulgaria, hoặc bờ biển Đen của Nga. Năm 1997, toàn vùng này bị thiệt hại ước tính 96 tỷ USD do mưa bão, lũ lụt từ El Nino gây ra. Ngược lại, hiện tượng khô hạn lại xảy ra trên các quốc gia thuộc đông bán cầu. Do mây tập trung vào một khu vực có mật độ quá cao, do đó, phần còn lại của thế giới phải hứng chịu đợt hạn hán nghiêm trọng. Đợt hạn hán gần đây nhất ở Úc đã làm hàng triệu con kangaroo, cừu, bò... chết vì khát. Bang New South Wales suốt chín tháng không có mưa, hồ nước ngọt Hinze (bang Queensland) cạn kiệt. Tại Thái Lan, hơn một triệu gia đình bị thiếu nước trầm trọng. Tại Việt Nam, một vùng rộng lớn bị mặn xâm nhập, đặc biệt là tại Nam Bộ, gây khô hạn, thiếu nước ngọt và thời tiết khô nóng, không mưa kéo dài.

     Khi hoàn lưu Walker mạnh hơn bình thường, áp lực gió Đông lên mặt biển tăng lên, có thể dẫn đến một chu trình ngược lại với chu trình El Nino (chu trình La Nina) do hoạt động của nước trồi mạnh hơn và bình lưu lạnh hướng Tây tăng lên, làm cho vùng biển trung tâm và Đông Thái Bình Dương lạnh đi dị thường.

III. Tác động của ENSO đến khí hậu toàn cầu

1.Tích cực

     Cách đây hơn 5000 năm, khi mà hiện tượng El Nino mới xuất hiện cũng đồng nghĩa với “tin mừng” đối với ngư dân ở Peru. Vì lúc ấy nước biển tăng lên đủ ấm để vi sinh vật phát triển, làm nguồn thức ăn dồi dào cho các loài cá biển. Nhờ thế ngành đánh bắt cá của các nước ven biển Nam Mỹ phát triển mạnh.El Nino làm hạn chế sự phát triển các cơn bão nhiệt đới ở Đại Tây Dương, số cơn bão trên Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta ít hơn bình thường khoảng 27%.

     Trong điều kiện La Nina, ở nước ta, năng suất lúa bình quân ở vụ Đông Xuân và vụ mùa đều tăng so với vụ trước đó. Hiện tượng La Nina thường kết thúc vào mùa hè, sẽ tạo ra các điều kiện thời tiết ôn hòa cho đến cuối mùa thu.

2.Tiêu cực

     Tuy có những lợi ích nhất định như trên nhưng hiện tượng ENSO vẫn được chú ý nhiều hơn về những ảnh hưởng đang ngày càng nghiêm trọng của nó đến thời tiết và khí hậu. Mưa bão, lụt lội, hạn hán đó là các hiện tượng dễ thấy nhất của ENSO. Lý do là dòng nước ấm ở phía đông Thái Bình Dương chạy dọc theo các nước Chile, Peru... đã đẩy vào không khí một lượng hơi nước rất lớn. Hậu quả là các quốc gia ở Nam Mỹ phải hứng chịu một lượng mưa bất thường, có khi lượng mưa lên đến 15 cm mỗi ngày. Điều bất ngờ là những cơn gió ở Thái Bình Dương tự dưng đổi hướng vào thời điểm có El Nino. Chúng thổi ngược về phía đông thay vì phía tây như thời tiết mỗi năm. Những cơn gió này có khả năng đưa mây vượt qua Nam Mỹ, đến tận Romania, Bulgaria, hoặc bờ biển Đen của Nga. Như vậy, một vùng rộng lớn của tây bán cầu bị El Nino khống chế. Năm 1997, toàn vùng này bị thiệt hại ước tính 96 tỷ USD do mưa bão, lũ lụt từ El Nino gây ra. Ngược lại, hiện tượng khô hạn lại xảy ra trên các quốc gia thuộc đông bán cầu. Do mây tập trung vào một khu vực có mật độ quá cao, do đó, phần còn lại của thế giới phải hứng chịu đợt hạn hán nghiêm trọng. Các nước thường xuyên chịu ảnh hưởng khô hạn do El Nino gây ra có thể kể: Úc, Philippines, Indonesia, Thái Lan, Việt Nam... Đợt hạn hán gần đây nhất ở Úc đã làm hàng triệu con kangaroo, cừu, bò... chết vì khát. Bang New South Wales suốt chín tháng không có mưa, hồ nước ngọt Hinze (bang Queensland) cạn kiệt.

     Tại Việt Nam, một vùng rộng lớn bị mặn xâm nhập, đặc biệt là tại Nam Bộ, gây khô hạn, thiếu nước ngọt và thời tiết khô nóng, không mưa kéo dài. . Ngược lại, trong điều kiện La Nina, nhiệt độ trung bình các tháng thấp hơn bình thường, ở phía Bắc chịu ảnh hưởng nhiều hơn phía nam, lượng mưa cũng vượt trung bình nhiều năm ở các tỉnh ven biển Trung Bộ và Tây Nam Bộ, độ mặn nước biển giãm, số cơn bão trên Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta nhiều hơn bình thường khoảng 28%.

IV. Một số giải pháp nhằm hạn chế tác động xấu do ENSO gây ra

     Ngoài các giải pháp công trình liên quan đến thủy lợi, rừng phòng hộ, bảo vệ giải ven biển..., các giải pháp chủ yếu là:

     - Quy hoạch và quản lý tổng thể các lưu vực sông, hệ thống các hồ chứa nước.

     - Xây dựng và hoàn thiện các phương án theo dõi, cảnh báo, dự báo tác động của ENSO.

     - Tăng cường công tác tổ chức, quản lý thiên tai của Nhà nước và của các ngành đối với tác động của ENSO như một bộ phận của chiến lược quốc gia về phát triển bền vững.

     - Tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho công chúng về ENSO và những giải pháp phòng tránh.

Tài liệu tham khảo

1. https://vi.wikipedia.org/wiki/El_Nino

2. https://vi.wikipedia.org/wiki/La_Nina

3. www.phongchonglutbaotphcm.gov.vn/?id=46&cid=4893

4. http://kttvntb.gov.vn/Doc.aspx?d=590

5. http://www.nchmf.gov.vn/web/vi-VN/104/165/32399/Default.aspx

6. http://www.tiengiang.gov.vn/SNN/42/668/1120/82250

 

   

   

   

   

   

   

   

 Lượt truy cập
   
 Tìm kiếm

   
 Liên kết web

   
 Trao đổi trực tuyến
Quản trị website
Kế toán
Tư vấn viên
   
 Thông tin quảng cáo
Hội Nghề Cá Khánh Hòa
Hội Khoa Học Kỹ Thuật Cầu Đường Khánh Hòa
Hội Hành Nghề Y Tế Tư Nhân Khánh Hòa
Hội Đông Y Khánh Hòa
Hội Tin Học Khánh Hòa
   

LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT TỈNH KHÁNH HÒA
Địa chỉ: 80 Hoàng Văn Thụ, Nha Trang, Khánh Hòa
Điện thoại: 058.3811158 Fax: 058.3811158
Email: lienhiephoi.khktkh@gmail.com
Người chịu trách nhiệm nội dung: Lê Trung Hưng